”ÎÌÀ ÀÊ‚ÈÍ‘ÊÈÉ


„ÎÊÀÇÀ’…ËÜ‘’‚À ÁÛ’Èß ÁÎÃÀ
‚ «SUMMA CONTRA GENTILES»
È «SUMMA THEOLOGIAE»




30
SUMMA CONTRA GENTILES



Liber primus

Capitulum 10
De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit
per se notum

Haec autem consideratio qua quis nititur ad demonstrandum Deum
esse, superflua fortasse quibusdam videbitur, qui asserunt quod Deum
esse per se notum est, ita quod eius contrarium cogitari non possit, et sic
Deum esse demonstrari non potest. Quod quidem videtur ex his.
Illa enim per se esse nota dicuntur quae statim notis terminis
cognoscuntur: sicut, cognito quid est totum et quid est pars, statim
cognoscitur quod omne totum est maius sua parte. Huiusmodi autem
est hoc quod dicimus Deum esse. Nam nomine Dei intelligimus aliquid
quo maius cogitari non potest. Hoc autem in intellectu formatur ab eo
qui audit et intelligit nomen Dei: ut sic saltem in intellectu iam Deum
esse oporteat. Nec potest in intellectu solum esse: nam quod in intellectu
et re est, maius est eo quod in solo intellectu est; Deo autem nihil esse
maius ipsa nominis ratio demonstrat. Unde restat quod Deum esse per
se notum est, quasi ex ipsa significatione nominis manifestum.
Item. Cogitari quidem potest quod aliquid sit quod non possit
cogitari non esse. Quod maius est evidenter eo quod potest cogitari non
esse. Sic ergo Deo aliquid maius cogitari posset, si ipse posset cogitari
non esse. Quod est contra rationem nominis. Relinquitur quod Deum
esse per se notum est.




31
‘“ÌÌÀ ÏÐÎ’È‚ ßÇÛ—ÍÈÊ΂



Êíèãà ïå°âàÿ

ëàâà 10
Î ¬íåíèè ã®â®°ÿùèµ: ò®, ·ò® Á®ã å±òü, íå ¬®¦åò á»òü ¤®êà§àí®,
ﮱꮫüêó ýò® è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå

’® °à§¬»ø«åíèå, íà ê®ò®°®å ®ïè°àþò±ÿ ¤«ÿ ¤®êà§àòå«ü±òâà
ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü, ﮦà«ó©, ï®êà¦åò±ÿ 觫èøíè¬ òå¬, êò® óòâå°-
¦¤àåò: ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå, ﮱꮫüêó ï°®òè-
â®ï®«®¦í®å ýò®¬ó íå«ü§ÿ ﮬ»±«èòü è, òàêè¬ ®á°à§®¬, ò®, ·ò®
Á®ã å±òü, íå ¬®¦åò á»òü ¤®êà§àíí»¬. Ýò®, ï® ¬åíüøå© ¬å°å, êà-
¦åò±ÿ [â»òåêàþùè¬] è§ ±«å¤óþùåã®.
‚å¤ü «è§âå±òí»¬ ±à¬® ï® ±åáå» í৻âàåò±ÿ ò® [óòâå°¦¤åíèå],
ê®ò®°®å è§âå±òí® ò®ò·à±, êàê ò®«üê® ï®§íàþò±ÿ åã® òå°¬èí»: òàê,
íàï°è¬å°, 屫è ﮧíàí®, ·ò® å±òü öå«®å è ·ò® å±òü ·à±òü, ò®ò·à±
¦å ﮧíàåò±ÿ, ·ò® â±ÿê®å öå«®å ᮫üøå ±â®å© ·à±òè. Í® òàê®ã® °®¤à
è ò®, ·ò® ¬» ã®â®°è¬, “ «Á®ã å±òü». ‚å¤ü ﮤ è¬åíå¬ Á®ãà ¬» ï®-
íè¬àå¬ íå·ò®, ®òí®±èòå«üí® ·åã® íå ¬®¦åò á»òü ﮬ»±«åí® íå-
·ò® ᮫üøåå. Ýòà ¦å [è¤åÿ] ®á°à§óåò±ÿ â èíòå««åêòå ò®ã®, êò® ±«»-
øèò è ï®íè¬àåò è¬ÿ Á®ãà; ï®ò®¬ó íफå¦èò, ·ò®á» Á®ã ừ, ï®
ê°à©íå© ¬å°å, â èíòå««åêòå. Í® Îí íå ¬®¦åò á»òü ò®«üê® â èí-
òå««åêòå: âå¤ü ò®, ·ò® å±òü è â èíòå««åêòå è ⠤婱òâèòå«üí®±òè,
᮫üøå, ·å¬ ò®, ·ò® ò®«üê® â èíòå««åêòå. Í® ᮫üøå Á®ãà íåò íè-
·åã®, êàê ï®ê৻âàåò ±à¬ ±¬»±« …ã® è¬åíè1 . Ï®ýò®¬ó ®±òàåò±ÿ
[§àê«þ·èòü]: ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå; ýò® ®·åâè¤í®
êàê á» è§ §íà·åíèÿ è¬åíè.
À òàê¦å. Ì®¦í® ﮬ»±«èòü, ·ò® íå·ò® å±òü, å±«è ® íå¬ íå«ü§ÿ
ﮬ»±«èòü, ·ò® åã® íåò. Í® «ò®, ·ò® å±òü» ®·åâè¤í® ᮫åå ò®ã®, ®
·å¬ ¬®¦í® ﮬ»±«èòü, ·ò® åã® íåò. ‘«å¤®âàòå«üí®, ¬®¦í® ﮬ»±-
«èòü íå·ò® ᮫üøåå Á®ãà, å±«è ® Íå¬ ¬®¦í® ﮬ»±«èòü, ·ò® …ã®
íåò. —ò® ï°®òèâ®°å·èò ±¬»±«ó è¬åíè2 . ‘«å¤®âàòå«üí®, ®±òàåò±ÿ
[§àê«þ·èòü]: ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå.
32
Adhuc. Propositiones illas oportet esse notissimas in quibus idem
de seipso praedicatur, ut, homo est homo; vel quarum praedicata in
definitionibus subiectorum includuntur, ut, homo est animal. In Deo
autem hoc prae aliis invenitur, ut infra ostendetur, quod suum esse est
sua essentia, ac si idem sit quod respondetur ad quaestionem quid est,
et ad quaestionem an est. Sic ergo cum dicitur, Deus est, praedicatum
vel est idem subiecto, vel saltem in definitione subiecti includitur. Et
ita Deum esse per se notum erit.
Amplius. Quae naturaliter sunt nota, per se cognoscuntur: non enim
ad ea cognoscenda inquisitionis studio pervenitur. At Deum esse
naturaliter notum est: cum in Deum naturaliter desiderium hominis
tendat sicut in ultimum finem, ut infra patebit. Est igitur per se notum
Deum esse.
Item. Illud per se notum oportet esse quo omnia alia cognoscuntur.
Deus autem huiusmodi est. Sicut enim lux solis principium est omnis
visibilis perceptionis, ita divina lux omnis intelligibilis cognitionis
principium est: cum sit in quo primum maxime lumen intelligibile
invenitur. Oportet igitur quod Deum esse per se notum sit.
Ex his igitur et similibus aliqui opinantur Deum esse sic per se notum
existere ut contrarium mente cogitari non possit.




Capitulum 11
Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum

Praedicta autem opinio provenit partim quidem ex consuetudine qua
ex principio assueti sunt nomen Dei audire et invocare. Consuetudo
autem, et praecipue quae est a puero, vim naturae obtinet: ex quo contingit
ut ea quibus a pueritia animus imbuitur, ita firmiter teneat ac si essent
naturaliter et per se nota. Partim vero contingit ex eo quod



33
Ê ò®¬ó ¦å. ’å¬ ï®«®¦åíèÿ¬ íफå¦èò á»òü íàè᮫åå è§âå±-
òí»¬è, â ê®ò®°»µ ò®¬ó ¦å ±à¬®¬ó ï°å¤èöè°óåò±ÿ ò® ¦å ±à¬®å, êàê,
íàï°è¬å°: «·å«®âåê å±òü ·å«®âåê», è«è â ê®ò®°»µ ï°å¤èêàò» §àê-
«þ·àþò±ÿ â ®ï°å¤å«åíèÿµ ±óáúåêò®â, êàê: «·å«®âåê å±òü ¦èâ®å ±ó-
ùå±òâ®». Í® (êàê íè¦å áó¤åò ï®êà§àí®, â ã«. 22) ê Á®ãó ï°å¦¤å,
·å¬ ê [·å¬ó-«èá®] ¤°ó㮬ó, ®òí®±èò±ÿ ò®, ·ò® …ã® ±óùå±òâ®âàíèå
å±òü …ã® ±óùí®±òü, êàê 屫è ừ® á» ®¤íè¬ è òå¬ ¦å ò®, ·ò® ¤àåò-
±ÿ â ®òâåò íà â®ï°®±» «·ò® Îí å±òü?» è «å±òü «è Îí?». ‘«å¤®âà-
òå«üí®, ê®ã¤à ã®â®°èò±ÿ «Á®ã å±òü», ò® ï°å¤èêàò è«è å±òü ò® ¦å ±à-
¬®å, ·ò® è ±óáúåêò, è«è, ï® ê°à©íå© ¬å°å, §àê«þ·åí â ®ï°å¤å«å-
íèè ±óáúåêòà. È, òàêè¬ ®á°à§®¬, ò®, ·ò® Á®ã å±òü, áó¤åò è§âå±òí»¬
±à¬® ï® ±åáå3 .
„à«åå. ’®, ·ò® è§âå±òí® å±òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬, ﮧíàåò±ÿ ±à¬®
ï® ±åáå; âå¤ü ¤«ÿ å㮠ﮧíàíèÿ íå ò°åáóåò±ÿ ó±è«èÿ è±±«å¤®âàíèÿ.
À ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí® å±òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬4 , ﮱꮫüêó
å±òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬ ¦å«àíèå ·å«®âåêà ±ò°å¬èò±ÿ ê Á®ãó, êàê ê
ï°å¤å«üí®© öå«è, ·ò® áó¤åò ÿ±í® íè¦å (I, 3, 25). ‘«å¤®âàòå«üí®,
ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå.
À òàê¦å. Íफå¦èò á»òü è§âå±òí»¬ ±à¬®¬ó ï® ±åáå ò®¬ó, ï®-
±°å¤±ò⮬ ·å㮠ﮧíàåò±ÿ â±å ®±òà«üí®å. Í® Á®ã è¬åíí® òàê®â.
‚å¤ü êàê ±âåò ±®«íöà å±òü ®±í®âàíèå â±ÿê®ã® §°èòå«üí®ã® â®±ï°è-
ÿòèÿ, òàê è ᮦå±òâåíí»© ±âåò å±òü ®±í®âàíèå â±ÿê®ã® ó¬®ï®±òè-
ãà嬮㮠ﮧíàíèÿ, ﮱꮫüêó ïå°â»© ó¬®ï®±òèãà嬻© ±âåò í൮-
¤èò±ÿ â Íå¬ â íàè᮫üøå© ±òåïåíè5 . ‘«å¤®âàòå«üí®, íफå¦èò,
·ò®á» ò®, ·ò® Á®ã å±òü, ừ® è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå.
’àêè¬ ®á°à§®¬, è§ ýòèµ è ﮤ®áí»µ [¤®â®¤®â] íåê®ò®°»å ±®-
±òàâè«è ¬íåíèå: ò®, ·ò® Á®ã å±òü, ±óùå±òâóåò êàê è§âå±òí®å ±à¬®
ï® ±åáå, òàê ·ò® ï°®òèâ®ï®«®¦í®å íå ¬®¦åò á»òü ﮬ»±«åí® ó¬®¬.

ëàâà 11
Îï°®âå°¦åíèå ï°å¤»¤óùåã® ¬íåíèÿ è °à§°åøåíèå
ï°å¤»¤óùèµ ¤®â®¤®â

“ﮬÿíóò®å ¦å ¬íåíèå ﰮ豵®¤èò ®ò·à±òè è§ ï°èâ»·êè,
ﮱꮫüêó è§íà·à«üí® ®íè [±ò®°®ííèêè ýò®ã® ¬íåíèÿ] ừè
ï°èó·åí» ±«óøàòü è ï°è§»âàòü è¬ÿ Á®ãà. Ï°èâ»·êà ¦å, è
ï°å¦¤å â±åã® òà, ê®ò®°àÿ ± ¤åò±òâà, ï°è®á°åòàåò ±è«ó ï°è°®¤»;
è§-§à ·åã® ±«ó·àåò±ÿ, ·ò® ò®, ·ò® âïèòà«®±ü ¤óø®© ± ¤åò±òâà, òàê
ê°åïê® ó¤å°¦èâàåò±ÿ, êàê 屫è á» ®í® ừ® å±òå±òâåíí® è
è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå. Îò·à±òè ¦å ýò® ﰮ豵®¤èò ®ò ò®ã®, ·ò®
34
non distinguitur quod est notum per se simpliciter, et quod est quoad
nos per se notum. Nam simpliciter quidem Deum esse per se notum est:
cum hoc ipsum quod Deus est, sit suum esse. Sed quia hoc ipsum quod
Deus est mente concipere non possumus, remanet ignotum quoad nos.
Sicut omne totum sua parte maius esse, per se notum est simpliciter: ei
autem qui rationem totius mente non conciperet, oporteret esse ignotum.
Et sic fit ut ad ea quae sunt notissima rerum, noster intellectus se habeat
ut oculus noctuae ad solem, ut II Metaphys. dicitur.
Nec oportet ut statim, cognita huius nominis Deus significatione,
Deum esse sit notum, ut prima ratio intendebat. “ Primo quidem, quia
non omnibus notum est, etiam concedentibus Deum esse, quod Deus
sit id quo maius cogitari non possit: cum multi antiquorum mundum
istum dixerint Deum esse. Nec etiam ex interpretationibus huius nominis
Deus, quas Damascenus ponit, aliquid huiusmodi intelligi datur. “
Deinde quia, dato quod ab omnibus per hoc nomen Deus intelligatur
aliquid quo maius cogitari non possit, non necesse erit aliquid esse quo
maius cogitari non potest in rerum natura. Eodem enim modo necesse
est poni rem, et nominis rationem. Ex hoc autem quod mente concipitur
quod profertur hoc nomine Deus, non sequitur Deum esse nisi in
intellectu. Unde nec oportebit id quo maius cogitari non potest esse nisi
in intellectu. Et ex hoc non sequitur quod sit aliquid in rerum natura
quo maius cogitari non possit. Et sic nihil inconveniens accidit
ponentibus Deum non esse: non enim inconveniens est quolibet dato
vel in re vel in intellectu aliquid maius cogitari posse, nisi ei qui concedit
esse aliquid quo maius cogitari non possit in rerum natura.
Nec etiam oportet, ut secunda ratio proponebat, Deo posse aliquid maius
cogitari si potest cogitari non esse. Nam quod possit cogitari non esse, non ex
imperfectione sui esse est vel incertitudine, cum suum esse sit secundum se
manifestissimum: sed ex debilitate nostri intellectus, qui eum intueri non potest




35
íå ﰮ⮤èò±ÿ °à§«è·èÿ ¬å¦¤ó òå¬, ·ò® è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå
ï°®±ò®, è òå¬, ·ò® è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå ®òí®±èòå«üí® íà±. ‚å¤ü
ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå ï°®±ò®, ﮱꮫüêó ò®, ·ò®
Á®ã å±òü, å±òü …ã® á»òèå. Í® ﮱꮫüêó ò®, ·ò® å±òü Á®ã, ¬» íå
¬®¦å¬ óµâàòèòü 󬮬, ®í® ®±òàåò±ÿ íåè§âå±òí»¬ ®òí®±èòå«üí®
íà±. Íàï°è¬å°, ò®, ·ò® â±ÿê®å öå«®å ᮫üøå ±â®å© ·à±òè, è§âå±-
òí® ±à¬® ï® ±åáå ï°®±ò®, í® ¤«ÿ ò®ã®, êò® 󬮬 íå óµâàòè« ±¬»±-
«à «ö嫮㮻, íफå¦à«® á», ·ò®á» ýò® ừ® íåè§âå±òí»¬. È òàê
ﮫó·àåò±ÿ, ·ò® ®òí®±èòå«üí® ±à¬®ã® è§âå±òí®ã® è§ âåùå©, íàø
èíòå««åêò âå¤åò ±åáÿ êàê ã«à§ ±®â» ï® ®òí®øåíèþ ê ±®«íöó, êàê
ã®â®°èò±ÿ â® âò®°®© [êíèãå] «Ìåòàôè§èêè».
È íå íफå¦èò, ·ò®á» ò®ò·à± ¦å, êàê ï®íÿò®, ·ò® ®á®§íà·àåò±ÿ
è¬åíå¬ «Á®ã», ±òà«® è§âå±òí»¬ ò®, ·ò® Á®ã å±òü, êàê ò® íà¬å°åâ૱ÿ
[¤®êà§àòü] ïå°â»© ¤®â®¤. ‚®-ïå°â»µ, ﮱꮫüêó íå ¤«ÿ â±åµ, êò® ±®ã«à-
øàåò±ÿ, ·ò® Á®ã å±òü, è§âå±òí®, ·ò® Á®ã å±òü ò®, ᮫åå ·åã® íè·åã®
íå⮧¬®¦í® ﮬ»±«èòü, òàê êàê ¬í®ãèå ¤°åâíèå ã®â®°è«è, ·ò® ýò®ò
¬è° å±òü Á®ã. È íå è§ ò®«ê®âàíè© ýò®ã® è¬åíè “ «Á®ã», êàê ﮫàãàåò
„à¬à±êèí6 , ¤àåò±ÿ ï®íè¬àíèå ·åã®-ò® òàê®ã® °®¤à. „à«åå, ﮱꮫü-
êó, ¤à¦å ¤®ïó±òèâ, ·ò® ¤«ÿ â±åµ, ï®íè¬àþùèµ è¬ÿ «Á®ã», Îí å±òü
íå·ò®, ᮫åå ·åã® íè·ò® íå ¬®¦åò á»òü ﮬ»±«åí®, â±å ¦å íå áó¤åò
íå®áµ®¤è¬»¬, ·ò® á» ò®, ®òí®±èòå«üí® ·åã® íå ¬®¦åò á»òü ﮬ»±-
«åí® íå·ò® ᮫üøåå, ừ® ⠤婱òâèòå«üí®±òè. ‚å¤ü íå®áµ®¤è¬®, ·ò®-
á» á»«è °àâí»¬ ®á°à§®¬ ®ï°å¤å«åí» è âåùü è ±¬»±« è¬åíè. ȧ ò®ã®
¦å, ·ò® â»°à¦à嬮å ýòè¬ è¬åíå¬ «Á®ã» ±µâàò»âàåò±ÿ 󬮬, ±«å¤óåò
ò®«üê® ò®, ·ò® Á®ã å±òü â èíòå««åêòå. Ï®ýò®¬ó íå áó¤åò íå®áµ®¤è-
¬»¬, ·ò®á» ò®, ᮫üøå ·åã® íå⮧¬®¦í® íè·å㮠ﮬ»±«èòü, ±óùå-
±òâ®âà«® èíà·å, êàê â èíòå««åêòå. È è§ ýò®ã® íå ±«å¤óåò, ·ò® íå·ò®,
᮫üøå ·åã® íå⮧¬®¦í® ·ò®-«èᮠﮬ»±«èòü, ±óùå±òâóåò â ï°è°®-
¤å âåùå©. È òàê íè·åã® íå±®®á°à§í®ã® íå ï°å¤±òàâ«ÿåò±ÿ òå¬, êò®
ﮫàãàåò, ·ò® Á®ãà íåò, âå¤ü 屫è íå·ò® ¤àí® è«è â ï°è°®¤å âåùå©
è«è â èíòå««åêòå, ò® âﮫíå ±®®á°à§í®, ·ò® ¬®¦åò á»òü ﮬ»±«åí®
íå·ò® ᮫üøåå, ê°®¬å êàê ¤«ÿ ò®ã®, êò® ¤®ïó±êàåò, ·ò® â ï°è°®¤å âå-
ùå© å±òü íå·ò®, ᮫üøå ·åã® íå⮧¬®¦í® íè·å㮠ﮬ»±«èòü.
È íå íफå¦èò, êàê ýò® ï°å¤±òàâ«åí® â® âò®°®¬ ¤®â®¤å, ·ò® ¬®¦-
í® ï®¬»±«èòü íå·ò® ᮫üøåå, ·å¬ Á®ã, å±«è ® Íå¬ ¬®¦í® ﮬ»±-
«èòü, ·ò® …ã® íåò. ‚å¤ü ò®, ·ò® ® Íå¬ ¬®¦í® ﮬ»±«èòü, ·ò® …ã®
íåò, [±«ó·àåò±ÿ] íå è§-§à íå±®âå°øåí±òâà è«è í央±ò®âå°í®±òè …ã®
á»òèÿ, èá® …ã® á»òèå, ±à¬® ï® ±åáå, íàè᮫åå ®·åâè¤í®, í® è§-§à
±«àá®±òè íàøåã® èíòå««åêòà, ê®ò®°»© íå ¬®¦åò ±®§å°öàòü …ã®

36
per seipsum, sed ex effectibus eius, et sic ad cognoscendum ipsum esse
ratiocinando perducitur.
Ex quo etiam tertia ratio solvitur. Nam sicut nobis per se notum est
quod totum sua parte sit maius, sic videntibus ipsam divinam essentiam
per se notissimum est Deum esse, ex hoc quod sua essentia est suum
esse. Sed quia eius essentiam videre non possumus, ad eius esse
cognoscendum non per seipsum, sed per eius effectus pervenimus.
Ad quartam etiam patet solutio. Sic enim homo naturaliter Deum
cognoscit sicut naturaliter ipsum desiderat. Desiderat autem ipsum homo
naturaliter inquantum desiderat naturaliter beatitudinem, quae est
quaedam similitudo divinae bonitatis. Sic igitur non oportet quod Deus
ipse in se consideratus sit naturaliter notus homini, sed similitudo ipsius.
Unde oportet quod per eius similitudines in effectibus repertas in
cognitionem ipsius homo ratiocinando perveniat.
Ad quintam etiam de facili patet solutio. Nam Deus est quidem quo
omnia cognoscuntur, non ita quod alia non cognoscantur nisi eo cognito,
sicut in principiis per se notis accidit: sed quia per eius influentiam omnis
causatur in nobis cognitio.




Capitulum 12
De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola
fide tenetur

Est autem quaedam aliorum opinio praedictae positioni contraria,
per quam etiam inutilis redderetur conatus probare intendentium Deum
esse. Dicunt enim quod Deum esse non potest per rationem inveniri,
sed per solam viam fidei et revelationis est acceptum.
Ad hoc autem dicendum moti sunt quidam propter debilitatem
rationum quas aliqui inducebant ad probandum Deum esse.
Posset tamen hic error fulcimentum aliquod falso sibi assumere ex quorundam
philosophorum dictis, qui ostendunt in Deo idem esse essentiam et esse, scilicet id




37
±à¬®ã® ï® ±åáå, à ò®«üê® è±µ®¤ÿ è§ …ã® ¤å©±òâè©. ’àêè¬ ®á°à-
§®¬, ê ﮧíàíèþ …ã® á»òèÿ ï°èµ®¤ÿò ï®±°å¤±ò⮬ °à±±ó¦¤åíè©.
Íà ò®¬ ¦å ®±í®âàíèè °à§°åøàåò±ÿ è ò°åòè© ¤®â®¤. ‚å¤ü ï®-
¤®áí® ò®¬ó, êàê íଠè§âå±òí® ±à¬® ï® ±åáå, ·ò® öå«®å ᮫üøå ±â®-
å© ·à±òè, òàê âè¤ÿùè¬ ±à¬ó Á®¦üþ ±óùí®±òü íàè᮫åå è§âå±òí®
±à¬® ï® ±åáå ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è§-§à ò®ã®, ·ò® …ã® ±óùí®±òü å±òü
…ã® á»òèå. Í® ﮱꮫüêó ¬» íå ¬®¦å¬ ±®§å°öàòü …ã® ±óùí®±òü,
ò® ê ﮧíàíèþ …ã® á»òèÿ ¬» ï°èµ®¤è¬ íå ·å°å§ Íåã® ±à¬®ã®, à
·å°å§ …ã® ¤å©±òâèÿ.
Îòí®±èòå«üí® ·åòâå°ò®ã® °åøåíèå òàê¦å ÿ±í®. ‚å¤ü ·å«®âåê å±-
òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬ ﮧíàåò Á®ãà òàê ¦å, êàê å±òå±òâåíí»¬ ®á°à-
§®¬ …ã® ¦å«àåò. Í® ·å«®âåê ¦å«àåò …ã® å±òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬, ï®-
±ê®«üêó ®í å±òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬ ¦å«àåò á«à¦åí±òâà, ê®ò®°®å å±òü
íåê®ò®°®å ﮤ®áèå ᮦå±òâåíí®© á«àã®±òè. ‘«å¤®âàòå«üí®, íफå-
¦èò, ·ò®á» íå ±à¬ Á®ã, °à±±¬àò°èâà嬻© ±à¬ ï® ±åáå, ừ è§âå±òåí
·å«®âåêó å±òå±òâåíí»¬ ®á°à§®¬, í® «èøü …㮠ﮤ®áèå. Ï®ýò®¬ó íà¤-
«å¦èò, ·ò®á» ·å«®âåê ïå°åµ®¤è« ê …ã® ï®§íàíèþ ïóòå¬ °à±±ó¦¤å-
íèÿ “ ï®±°å¤±ò⮬ …㮠ﮤ®áè©, ®òê°»ò»µ â …ã® ¤å©±òâèÿµ.
Îòí®±èòå«üí® ïÿò®ã® °åøåíèå ï°®ÿ±íÿåò±ÿ «åãê®. ‚å¤ü Á®ã
å±òü ò®, á«à㮤à°ÿ ·å¬ó â±å ﮧíàåò±ÿ íå òàêè¬ ®á°à§®¬, ·ò® ¤°ó-
ã®å íå ﮧíàåò±ÿ, 屫è íå ﮧíàí Îí, (êàê â ±«ó·àå ®±í®âàíè©,
è§âå±òí»µ ±à¬èµ ï® ±åáå), í® ï®±ê®«üêó â±ÿê®å ﮧíàíèå ï°è·è-
íÿåò±ÿ â íà± ï®±°å¤±ò⮬ …ã® â«èÿíèÿ7 .

ëàâà 12
Î ¬íåíèè ã®â®°ÿùèµ, ·ò® ò®, ·ò® Á®ã å±òü, íå ¬®¦åò á»òü
¤®êà§àí®, í® ¤®±òèãàåò±ÿ ò®«üê® âå°®©

Í® å±òü è íåê®ò®°®å ¤°óã®å ¬íåíèå, ï°®òèâ®ï®«®¦í®å ï°å-
¤»¤óùå¬ó, ±®ã«à±í® ê®ò®°®¬ó áå±ï®«å§í® ó±è«èå ±ò°å¬ÿùèµ±ÿ
¤®êà§àòü ò®, ·ò® Á®ã å±òü. ‚å¤ü ®íè ã®â®°ÿò: ò®, ·ò® Á®ã å±òü, íå
¬®¦åò á»òü ®áíà°ó¦åí® °à§ó¬®¬, í® ±«å¤óåò ýò® ï°èíè¬àòü ò®«ü-
ê® ïóòå¬ âå°» è ®òê°®âåíèÿ8 .
Ê ò®¬ó ¦å, ·ò®á» òàê ã®â®°èòü, íåê®ò®°»å ừè ï®áó¦¤åí»
±«àá®±òüþ ¤®â®¤®â, ê®ò®°»å ï°è⮤è«è èí»å ¤«ÿ ¤®êà§àòå«ü±òâà
ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü 9 .
Τíàê® ýòà ®øèáêà ¬®¦åò «®¦í»¬ ®á°à§®¬ íà©òè ¤«ÿ ±åáÿ íå-
êóþ ®ï®°ó è§ â»±ê৻âàíè© íåê®ò®°»µ ôè«®±®ô®â, ê®ò®°»å óêà-
§»âàþò, ·ò® â Á®ãå ò® ¦å ±à¬®å “ …ã® ±óùí®±òü è á»òèå, ò® å±òü ò®,

38
quod respondetur ad quid est, et ad quaestionem an est. via autem
rationis perveniri non potest ut sciatur de Deo quid est. Unde nec
ratione videtur posse demonstrari an Deus sit.
Item. Si principium ad demonstrandum an est, secundum artem
philosophi, oportet accipere quid significet nomen; ratio vero significata
per nomen est definitio, secundum philosophum, in IV Metaph.; nulla
remanebit via ad demonstrandum Deum esse, remota divinae essentiae
vel quidditatis cognitione.
Item. Si demonstrationis principia a sensu cognitionis originem
sumunt, ut in Posterioribus ostenditur, ea quae omnem sensum et
sensibilia excedunt, videntur indemonstrabilia esse. Huiusmodi autem
est Deum esse. Est igitur indemonstrabile.
Huius autem sententiae falsitas nobis ostenditur, tum ex
demonstrationis arte, quae ex effectibus causas concludere docet. Tum
ex ipso scientiarum ordine. Nam, si non sit aliqua scibilis substantia supra
substantiam sensibilem, non erit aliqua scientia supra naturalem, ut
dicitur in IV Metaph. Tum ex philosophorum studio, qui Deum esse
demonstrare conati sunt. Tum etiam apostolica veritate asserente, Rom.
1, 20 : invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur.
Nec hoc debet movere, quod in Deo idem est essentia et esse, ut
prima ratio proponebat. Nam hoc intelligitur de esse quo Deus in seipso
subsistit, quod nobis quale sit ignotum est, sicut eius essentia. Non autem
intelligitur de esse quod significat compositionem intellectus. Sic enim
esse Deum sub demonstratione cadit, dum ex rationibus demonstrativis
mens nostra inducitur huiusmodi propositionem de Deo formare qua
exprimat Deum esse.
In rationibus autem quibus demonstratur Deum esse, non
oportet assumi pro medio divinam essentiam sive quidditatem, ut
secunda ratio proponebat: sed loco quidditatis accipitur pro medio
effectus, sicut accidit in demonstrationibus quia ; et ex huiusmodi
effectu sumitur ratio huius nominis Deus. Nam omnia divina
nomina imponuntur vel ex remotione effectuum divinorum ab ipso,
vel ex aliqua habitudine Dei ad suos effectus.




39
·ò® ®òâå·àåò íà â®ï°®± «·ò® å±òü?» è íà â®ï°®± «å±òü «è?». Í® ïóòå¬
°à§ó¬à íå⮧¬®¦í® ¤®±òè·ü §íàíèÿ ® Á®ãå “ ·ò® Îí å±òü. Ï®ýò®¬ó
êà¦åò±ÿ, ·ò® íå⮧¬®¦í® °à§ó¬®¬ ¤®êà§àòü, å±òü «è Á®ã.
À òàê¦å. …±«è â êà·å±òâå ®±í®âàíèÿ ¤«ÿ ¤®êà§àòå«ü±òâà ò®ã®,
å±òü «è Îí, ±®ã«à±í® è±êó±±òâó [°à±±ó¦¤åíèÿ] ”è«®±®ôà, íà¤-
«å¦èò ï°èíÿòü ò®, ·ò® ®á®§íà·àåò è¬ÿ, ±¬»±« ¦å, ®á®§íà·åíí»©
è¬åíå¬, å±òü ®ï°å¤å«åíèå (±®ã«à±í® ”è«®±®ôó, ï® ·åòâå°ò®©
[êíèãå] «Ìåòàôè§èêè»), ò® íå ®±òàíåò±ÿ íèêàê®ã® ïóòè ¤«ÿ ¤®-
êà§àòå«ü±òâà ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü, 屫è ó±ò°àíèòü §íàíèå ᮦå-
±òâåíí®© ±óùí®±òè è«è ·ò®©í®±òè.
À òàê¦å. …±«è ®±í®âàíèÿ ¤®êà§àòå«ü±òâà áå°óò íà·à«® ®ò ·óâ-
±òâåíí®ã® ﮧíàíèÿ, êàê ừ® ¤®êà§àí® â® «‚ò®°®© [Àíà«èòèêå]»,
ò®, ï®-âè¤è¬®¬ó, í央êà§ó嬮 ò®, ·ò® ï°åâ®±µ®¤èò â±ÿê®å ·óâ±òâ®
è ·óâ±òâåíí® â®±ï°èíè¬à嬮å. Í® ò®, ·ò® Á®ã å±òü, “ òàê®ã® °®¤à.
‘«å¤®âàòå«üí®, ýò® í央êà§ó嬮.
Í® «®¦í®±òü ýò®ã® ¬íåíèÿ íà¬è ï®ê৻âàåò±ÿ è íà ®±í®âà-
íèè è±êó±±òâà ¤®êà§àòå«ü±òâà, ê®ò®°®å ó·èò â»â®¤èòü ï°è·èí»
è§ ¤å©±òâè© è è§ ±à¬®ã® ï®°ÿ¤êà íàóê, ” âå¤ü 屫è íåò íåê®ò®-
°®© ﮧíàâà嬮© ±óá±òàíöèè ±âå°µ ·óâ±òâåíí® â®±ï°èíè¬à嬮©,
ò® íå áó¤åò íèêàꮩ íàóêè ±âå°µ íàòó°à«üí®©, êàê ã®â®°èò±ÿ â
·åòâå°ò®© [êíèãå] «Ìåòàôè§èêè», ” è è§ ó±è«è© ôè«®±®ô®â,
ê®ò®°»å ±ò°å¬ÿò±ÿ ¤®êà§àòü ò®, ·ò® Á®ã å±òü, è è§ àï®±ò®«ü±ê®©
è±òèí», ã«à±ÿùå© â [ï®±«àíèè ê] Ðè¬. 1, 20: «íåâè¤è¬®å …ã® ï®-
±òèãàåò±ÿ ·°å§ ﮧíàíí»å òâ®°åíèÿ».
È íå ¤®«¦í® ±áèâàòü ò®, ·ò® â Á®ãå ±óùí®±òü è ±óùå±òâ®âàíèå “
®¤í® è ò® ¦å, êàê ï°å¤±òàâ«ÿ« ïå°â»© ¤®â®¤. ‚å¤ü ýò® ï®±òèãàåò±ÿ ®ò-
í®±èòå«üí® á»òèÿ, ê®ò®°»¬ Á®ã ±óá±è±òè°óåò ⠱ମ¬ ±åáå, è íà¬
íåè§âå±òí®, êàê®â® ®í® êàê …ã® ±óá±òàíöèÿ. Í® ýò® íå ﮧíàåò±ÿ ®
á»òèè, ê®ò®°®å ®á®§íà·àåò ±®±òàâí®å [ï®íÿòèå] èíòå««åêòà10. ’àê è
ò®, ·ò® Á®ã å±òü, ﮤïà¤àåò ﮤ ¤®êà§àòå«ü±òâ®, ﮱꮫüêó íàø ó¬ è§
¤®êà§àòå«üí»µ ¤®â®¤®â ï°è⮤èò±ÿ ê ô®°¬è°®âàíèþ ﮫ®¦åíèÿ ®
Á®ãå òàê®ã® °®¤à, “ â»°à¦àþùåã® ò®, ·ò® Á®ã å±òü.
Í® â òåµ ¤®â®¤àµ, ê®ò®°»¬è ¤®ê৻âàåò±ÿ ò®, ·ò® Á®ã å±òü, íå
íफå¦èò á°àòü â êà·å±òâå ±°å¤íåã® [òå°¬èíà] ᮦüþ ±óùí®±òü
è«è ·ò®©í®±òü, êàê ï°å¤«àãà« âò®°®© ¤®â®¤. Í® íà ¬å±ò® ·ò®©í®±-
òè â ±°å¤íå¬ ï°èíè¬àåò±ÿ ¤å©±òâèå, ﮤ®áí® ò®¬ó, êàê ﰮ豵®-
¤èò â ¤®êà§àòå«ü±òâൠ«ï®±ê®«üêó»; è è§ òàê®ã® °®¤à ¤å©±òâèÿ áå-
°åò±ÿ ±¬»±« è¬åíè Á®ã. ‚å¤ü â±å ᮦüè è¬åíà ﮫàãàþò±ÿ è«è °à¤è
®ò«è·åíèÿ ᮦüèµ ¤å©±òâè© ®ò Íåã® ‘ମã®11, è«è è§ íåê®ò®°®ã®
®òí®øåíèÿ Á®ãà ê ‘â®è¬ ¤å©±òâèÿ¬.

40
Patet etiam ex hoc quod, etsi Deus sensibilia omnia et sensum
excedat, eius tamen effectus, ex quibus demonstratio sumitur ad
probandum Deum esse, sensibiles sunt. Et sic nostrae cognitionis origo
in sensu est etiam de his quae sensum excedunt.



Capitulum 13
Rationes ad probandum Deum esse

Ostenso igitur quod non est vanum niti ad demonstrandum Deum
esse, procedamus ad ponendum rationes quibus tam philosophi quam
doctores catholici Deum esse probaverunt.
Primo autem ponemus rationes quibus Aristoteles procedit ad
probandum Deum esse. Qui hoc probare intendit ex parte motus
duabus viis.
Quarum prima talis est: omne quod movetur, ab alio movetur. Patet
autem sensu aliquid moveri, utputa solem. Ergo alio movente movetur.
Aut ergo illud movens movetur, aut non. Si non movetur, ergo habemus
propositum, quod necesse est ponere aliquod movens immobile. Et hoc
dicimus Deum. Si autem movetur, ergo ab alio movente movetur. Aut
ergo est procedere in infinitum: aut est devenire ad aliquod movens
immobile. Sed non est procedere in infinitum. Ergo necesse est ponere
aliquod primum movens immobile.
In hac autem probatione sunt duae propositiones probandae: scilicet,
quod omne motum movetur ab alio; et quod in moventibus et motis
non sit procedere in infinitum.
Quorum primum probat philosophus tribus modis. Primo, sic. Si
aliquid movet seipsum, oportet quod in se habeat principium motus
sui: alias, manifeste ab alio moveretur. “ Oportet etiam quod sit primo
motum: scilicet quod moveatur ratione sui ipsius, et non ratione suae
partis, sicut movetur animal per motum pedis; sic enim totum non
moveretur a se, sed sua pars, et una pars ab alia. Oportet etiam




41
Í® ÿ±í® è§ ýò®ã® ò®, ·ò® µ®òÿ Á®ã ï°åâ®±µ®¤èò â±å ·óâ±òâåíí®
â®±ï°èíè¬à嬮å è ·óâ±òâ®, â±å ¦å ·óâ±òâåíí® â®±ï°èíè¬à嬻 …ã®
¤å©±òâèÿ, è§ ê®ò®°»µ áå°åò±ÿ ¤®êà§àòå«ü±òâ® ¤«ÿ ®á®±í®âàíèÿ
ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü. È, òàêè¬ ®á°à§®¬, íà·à«® íàøå㮠ﮧíàíèÿ,
¤à¦å ® ò®¬, ·ò® ï°åâ®±µ®¤èò ·óâ±òâ®, “ â ·óâ±òâå.


ëàâà 13
„®â®¤» ê ¤®êà§àòå«ü±òâó ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü

Ï®êà§àâ, òàêè¬ ®á°à§®¬, ·ò® íå òùåòí® ±ò°å¬èòü±ÿ ê ¤®êà§à-
òå«ü±òâó ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü, ¬» ïå°å©¤å¬ ê 觫®¦åíèþ ¤®â®¤®â,
ê®ò®°»¬è êàê ôè«®±®ô», òàê è êàò®«è·å±êèå ó·èòå«ÿ ®á®±í®âà-
«è ò®, ·ò® Á®ã å±òü.
‚®-ïå°â»µ ¦å, ¬» 觫®¦è¬ ¤®â®¤» ê ¤®êà§àòå«ü±òâó ò®ã®, ·ò®
Á®ã å±òü, ê®ò®°»å ﰮ⮤èò À°è±ò®òå«ü. Îí íà¬å°åâàåò±ÿ ¤®êà-
§àòü ýò®, è±µ®¤ÿ è§ ¤âè¦åíèÿ, ¤âó¬ÿ ïóòÿ¬è.
ȧ ê®ò®°»µ ïå°â»© òàꮩ. (à) ‚±å, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ, ¤âè¦åò±ÿ ·å¬-
ò® ¤°óãè¬. Í® á«à㮤à°ÿ ·óâ±òâó ÿ±í®, ·ò® íå·ò® ¤âè¦åò±ÿ, êàê, íà-
ï°è¬å°, ±®«íöå. ‘«å¤®âàòå«üí®, ®í® ¤âè¦åò±ÿ ¤°óãè¬ ¤âè¦óùè¬.
(b) ’àêè¬ ®á°à§®¬, ýò® ¤âè¦óùåå «èá® ¤âè¦åò±ÿ, «èá® íåò. …±«è íå
¤âè¦åò±ÿ, ò®, ±«å¤®âàòå«üí®, ¬» ﮫó·àå¬ è±ê®¬®å “ ·ò® íå®áµ®-
¤è¬® ﮫàãàòü íåê®å íå¤âè¦è¬®å ¤âè¦óùåå. È ýò® ¬» í৻âàå¬
Á®ã®¬. …±«è ¦å ®í® ¤âè¦åò±ÿ, ò®, ±«å¤®âàòå«üí®, ¤âè¦åò±ÿ ¤°óãè¬
¤âè¦óùè¬. ’àêè¬ ®á°à§®¬, è«è ýò®ò ï°®öå±± ¤®«¦åí ó©òè â áå±ê®-
íå·í®±òü, è«è ï°è©òè ê íåê®å¬ó ¤âè¦óùå¬ó íå¤âè¦è¬®¬ó. Í®
ï°®öå±± íå ¬®¦åò 󵮤èòü â áå±ê®íå·í®±òü. (c) ‘«å¤®âàòå«üí®, íå-
®áµ®¤è¬® ﮫàãàòü íåê®å ïå°âè·í®å íå¤âè¦è¬®å ¤âè¦óùåå12.
Í® â ýò®¬ ¤®êà§àòå«ü±òâå ±«å¤óåò ¤®êà§àòü ¤âà ﮫ®¦åíèÿ , à è¬åí-
í®, (à) ·ò® â±å ¤âè¦è¬®å ¤âè¦åò±ÿ ·å¬-ò® ¤°óãè¬ è (b) ·ò® ï°®öå±± â
[±ôå°å] ¤âè¦óùèµ è ¤âè¦è¬»µ íå ¬®¦åò 󵮤èòü â áå±ê®íå·í®±òü.
(a) Ïå°â®å è§ íèµ ”è«®±®ô ¤®ê৻âàåò ò°å¬ÿ ±ï®±®áà¬è. ‚®-
ïå°â»µ, òàê. …±«è íå·ò® ¤âè¦åò ±à¬® ±åáÿ, ò® íफå¦èò, ·ò®á» ®í®
è¬å«® ®±í®âàíèå ¤«ÿ ±â®åã® ¤âè¦åíèÿ â ±åáå, èíà·å ®·åâè¤í®, ·ò®
®í® ¤âè¦åò±ÿ ¤°óãè¬. Íफå¦èò òàê¦å, ·ò®á» ®í® ừ® ¤âè¦è¬®
ïå°âè·í»¬ ®á°à§®¬, ò® å±òü ¤âèãà«®±ü á» íà ®±í®âàíèè ±à¬®ã®
±åáÿ, à íå íà ®±í®âàíèè ±â®å© ·à±òè, êàê ®¤óøåâ«åíí®å ±óùå±òâ®
ïå°å¤âèãàåò±ÿ ï®±°å¤±ò⮬ ¤âè¦åíèÿ í®ã. ‚å¤ü òàê öå«®å ¤âè¦åò-
±ÿ ±à¬®, í® ±â®å© ·à±òüþ, è ®¤íà ·à±òü “ ¤°ó㮩. Íफå¦èò òàê¦å,

42
ipsum esse divisibile, et habere partes: cum omne quod movetur sit
divisibile, ut probatur in VI Physic..
His suppositis sic arguit. Hoc quod a seipso ponitur moveri, est primo
motum. Ergo ad quietem unius partis eius, sequitur quies totius. Si enim,
quiescente una parte, alia pars eius moveretur, tunc ipsum totum non esset
primo motum, sed pars eius quae movetur alia quiescente. Nihil autem
quod quiescit quiescente alio, movetur a seipso: cuius enim quies ad quietem
sequitur alterius, oportet quod motus ad motum alterius sequatur; et sic
non movetur a seipso. Ergo hoc quod ponebatur a seipso moveri, non
movetur a seipso. Necesse est ergo omne quod movetur, ab alio moveri.
Nec obviat huic rationi quod forte aliquis posset dicere quod eius
quod ponitur movere seipsum, pars non potest quiescere; et iterum quod
partis non est quiescere vel moveri nisi per accidens; ut Avicenna
calumniatur. Quia vis rationis in hoc consistit, quod, si aliquid seipsum
moveat primo et per se, non ratione partium, oportet quod suum moveri
non dependeat ab aliquo; moveri autem ipsius divisibilis, sicut et eius
esse, dependet a partibus; et sic non potest seipsum movere primo et per
se. Non requiritur ergo ad veritatem conclusionis inductae quod
supponatur partem moventis seipsum quiescere quasi quoddam verum
absolute: sed oportet hanc conditionalem esse veram, quod, si quiesceret
pars, quod quiesceret totum. Quae quidem potest esse vera etiam si
antecedens sit impossibile: sicut ista conditionalis est vera, si homo est
asinus, est irrationalis.
Secundo probat per inductionem, sic. Omne quod movetur per accidens,
non movetur a seipso. Movetur enim ad motum alterius. Similiter neque quod
movetur per violentiam: ut manifestum est. “ Neque quae moventur per
naturam ut ex se mota, sicut animalia, quae constat ab anima moveri. “ Nec
iterum quae moventur per naturam ut gravia et levia. Quia haec moventur




43
·ò®á» ±à¬® ®í® ừ® ¤å«è¬»¬ è è¬å«® ·à±òè, ﮱꮫüêó â±å,
·ò® ¤âè¦åò±ÿ “ ¤å«è¬®, êàê ®í ¤®ê৻âàåò â øå±ò®© [êíèãå]
«”è§èêè» 13 .
Ï°è òàêèµ ï°å¤ï®±»«êൠ®í âå¤åò à°ãó¬åíòàöèþ ±«å¤óþùè¬
®á°à§®¬. ’®, ·ò® ﮫàãàåò±ÿ ¤âè¦è¬»¬ ±à¬è¬ ±®á®þ, å±òü ïå°âè·í®
¤âè¦è¬®å. ‘«å¤®âàòå«üí®, ï°è ï®ê®å ®¤í®© åã® ·à±òè ±«å¤óåò ï®ê®©
öå«®ã®. …±«è ¦å ï°è ï®ê®ÿù婱ÿ ®¤í®© ·à±òè ¤°óãàÿ åã® ·à±òü ¤âè-
ãà«à±ü á», ò® íå ±à¬® öå«®å ừ® á» ïå°âè·í® ¤âè¦è¬»¬, í® òà ·à±òü
åã®, ê®ò®°àÿ ¤âè¦åò±ÿ, ï°è ò®¬ ·ò® ¤°óãàÿ ï®ê®èò±ÿ. Í® íè·ò® è§
ò®ã®, ·ò® ï®ê®èò±ÿ, ê®ã¤à ï®ê®èò±ÿ ¤°óã®å, íå ¤âè¦åò±ÿ ±à¬®; âå¤ü
¤«ÿ ò®ã®, ï®ê®© ·åã® ±«å¤óåò è§ ï®ê®ÿ ¤°óã®ã®, íफå¦èò, ·ò®á» è åã®
¤âè¦åíèå ±«å¤®âà«® á» ®ò ¤âè¦åíèÿ ¤°óã®ã®; è, òàêè¬ ®á°à§®¬, ®í®
íå ¤âè¦åò±ÿ ±à¬®. ‘«å¤®âàòå«üí®, ò®, ·ò® ﮫàãà«®±ü ¤âè¦óù謱ÿ
±à¬è¬ ï® ±åáå, ±à¬® ï® ±åáå íå ¤âè¦åò±ÿ. ‘«å¤®âàòå«üí®, íå®áµ®¤è-
¬®, ·ò®á» ⱸ, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ, ¤âèãà«®±ü ·å¬-ò® ¤°óãè¬.
È íå áó¤åò ï°åïÿò±òâèå¬ ýò®¬ó ¤®â®¤ó ò®, ·ò® íåêò®, ﮦà«ó©,
¬®¦åò ±êà§àòü, ·ò® ·à±òü ò®ã®, ·ò® ﮫàãàåò±ÿ ¤âè¦è¬»¬ ±à¬è¬ ±®-
á®þ, íå ¬®¦åò ï®ê®èòü±ÿ. È, ¤à«åå, ·ò® ·à±òè íफå¦èò ï®ê®èòü±ÿ
è«è ¤âèãàòü±ÿ ò®«üê® àêöè¤åíòà«üí®, êàê «®¦í® ò®«êóåò Àâèöåí-
íà14. ‚å¤ü ±è«à ¤®â®¤à â ò®¬ ±®±ò®èò, ·ò® 屫è íå·ò® ¤âè¦åò ±à¬®å
±åáÿ ïå°âè·í»¬ ®á°à§®¬ è ±à¬® ï® ±åáå, íå íà ®±í®âàíèè ·à±òè, ò®
íफå¦èò, ·ò®á» åã® ¤âè¦åíèå íå §àâè±å«® á» ®ò ¤°óã®ã®; í® ¤âè-
¦åíèå ±à¬®ã® ¤å«è¬®ã®, êàê è åã® á»òèå, §àâè±èò ®ò ·à±òå© è, òà-
êè¬ ®á°à§®¬, ®í® íå ¬®¦åò ¤âèãàòü ±à¬®å ±åáÿ ïå°âè·í® è ±à¬® ï®
±åáå. ‘«å¤®âàòå«üí®, íå ò°åáóåò±ÿ ¤«ÿ è±òèí» â»âå¤åíí®ã® §àê«þ-
·åíèÿ ï°å¤ï®«àãàòü, êàê íåêóþ àá±®«þòíóþ è±òèíó, ·ò® ·à±òü ±à-
¬®ã® ¤âè¦óùåã®±ÿ ï®ê®è«à±ü á», í® íफå¦èò á»òü è±òèíí»¬ òà-
ꮬó 󱫮âí®¬ó [§àê«þ·åíèþ]: «å±«è ·à±òü ï®ê®èò±ÿ, ò® ï®ê®èò±ÿ
è öå«®å», ê®ò®°®å ¬®¦åò á»òü è±òèíí»¬, ¤à¦å 屫è àíòåöå¤åíò íå-
⮧¬®¦åí; êàê, íàï°è¬å°, òàê®å è±òèíí® ó±«®âí®å [§àê«þ·åíèå]:
å±«è ·å«®âåê “ ®±å«, ò® ®í íå°à§ó¬í»©.
‚®-âò®°»µ, ®í ¤®ê৻âàåò [ò®, ·ò® â±å ¤âè¦è¬®å ¤âè¦åò±ÿ ¤°ó-
ãè¬] ï®±°å¤±ò⮬ èí¤óêöèè, òàêè¬ ®á°à§®¬. ‚±å, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ àê-
öè¤åíòà«üí®, íå ¤âè¦åò±ÿ ±à¬® ï® ±åáå. „âè¦åò±ÿ ¦å ®í® è§-§à
¤âè¦åíèÿ ¤°óã®ã®. ‘µ®¤í»¬ ®á°à§®¬ [íå ¤âè¦åò±ÿ ±à¬® ï® ±åáå]
ò®, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ íà±è«ü±òâåíí®, ·ò® ®·åâè¤í®. È íå ò®, ·ò® ¤âè-
¦åò±ÿ ï® ï°è°®¤å, êàê ¤âè¦è¬®å è§ ±åáÿ (ex se), íàï°è¬å°, ®¤ó-
øåâ«åíí»å ±óùå±òâà, ê®ò®°»å, êàê è§âå±òí®, ¤âè¦óò±ÿ ¤óø®©.
È, ± ¤°ó㮩 ±ò®°®í», íå ò®, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ ï® ï°è°®¤å, “ íàï°è-
¬å°, òÿ¦å«®å è «åãê®å, ﮱꮫüêó ®íè ï°è⮤ÿò±ÿ â ¤âè¦åíèå

44
a generante et removente prohibens. “ Omne autem quod movetur, vel
movetur per se, vel per accidens. Et si per se, vel per violentiam, vel per
naturam. Et hoc, vel motum ex se, ut animal; vel non motum ex se, ut
grave et leve. Ergo omne quod movetur, ab alio movetur.
Tertio probat sic. Nihil idem est simul actu et potentia respectu
eiusdem. Sed omne quod movetur, inquantum huiusmodi, est in
potentia: quia motus est actus existentis in potentia secundum quod
huiusmodi. Omne autem quod movet est in actu, inquantum huiusmodi:
quia nihil agit nisi secundum quod est in actu. Ergo nihil est respectu
eiusdem motus movens et motum. Et sic nihil movet seipsum.
Sciendum autem quod Plato qui posuit omne movens moveri,
communius accepit nomen motus quam Aristoteles. Aristoteles enim
proprie accepit motum secundum quod est actus existentis in potentia
secundum quod huiusmodi: qualiter non est nisi divisibilium et
corporum, ut probatur in VI Physic.. Secundum Platonem autem movens
seipsum non est corpus: accipiebat enim motum pro qualibet operatione,
ita quod intelligere et opinari sit quoddam moveri; quem etiam modum
loquendi Aristoteles tangit in III De anima. Secundum hoc ergo dicebat
primum movens seipsum movere quod intelligit se et vult vel amat se.
Quod in aliquo non repugnat rationibus Aristotelis: nihil enim differt
devenire ad aliquod primum quod moveat se, secundum Platonem; et
devenire ad primum quod omnino sit immobile, secundum Aristotelem.
Aliam autem propositionem, scilicet quod in moventibus et motis non
sit procedere in infinitum, probat tribus rationibus.
Quarum prima talis est. Si in motoribus et motis proceditur in
infinitum, oportet omnia huiusmodi infinita corpora esse: quia omne quod
movetur est divisibile et corpus, ut probatur in VI Physic. Omne autem
corpus quod movet motum, simul dum movet movetur. Ergo omnia ista
infinita simul moventur dum unum eorum movetur. Sed unum eorum,




45
®ò ±®òâ®°åíèÿ èµ (a generante) è ï°è ®ò±óò±òâèè ï°åïÿò±òâóþùåã®.
‚±å ¦å, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ, «èá® ¤âè¦åò±ÿ ±à¬® ï® ±åáå, «èá® àêöè¤åí-
òà«üí®. È å±«è ±à¬® ï® ±åáå, ò® «èá® íà±è«ü±òâåíí®, «èá® ï® ï°è-
°®¤å. À ò®, [·ò® ï® ï°è°®¤å], “ è«è ¤âè¦è¬® è§ ±åáÿ, êàê ®¤óøåâ-
«åíí®å ±óùå±òâ®; è«è íå ¤âè¦è¬® è§ ±åáÿ, êàê, íàï°è¬å°, òÿ¦å«®å
è «åãê®å. ‘«å¤®âàòå«üí®, â±å, ·ò® ¤âè¦åò±ÿ, ¤âè¦åò±ÿ ¤°óãè¬15.
‚-ò°åòüèµ, ®í ¤®ê৻âàåò òàê. Íè·ò® ò® ¦å ±à¬®å íå å±òü è àê-
òóà«üí® è ï®òåíöèà«üí® â ®òí®øåíèè ®¤í®ã® è ò®ã® ¦å. Í® â±å, ·ò®
¤âè¦åò±ÿ, êàê òàê®â®å, “ ï®òåíöèà«üí®, ﮱꮫüêó ¤âè¦åíèå å±òü
àêò ï®òåíöèà«üí® ±óùå±òâóþùåã®, êàê òàê®â®ã®. ‚±å ¦å, ·ò® ¤âè-
¦åò, “ àêòóà«üí®, êàê òàê®â®å, ﮱꮫüêó íè·ò® íå ¤å©±òâóåò èíà-
·å, êàê áó¤ó·è àêòóà«üí»¬. ‘«å¤®âàòå«üí®, íåò íè·åã®, ·ò® ừ®
á» ®¤í®â°å¬åíí® è ¤âè¦óùè¬, è ¤âè¦è¬»¬ â ®òí®øåíèè ®¤í®ã®
è ò®ã® ¦å ¤âè¦åíèÿ. È, òàêè¬ ®á°à§®¬, íè·ò® íå ¤âè¦åò ±à¬®å ±åáÿ16.
Í® ±«å¤óåò §íàòü, ·ò® Ï«àò®í17, ê®ò®°»© ﮫàãà«, ·ò® â±å ¤âè-
¦óùåå ¤âè¦åò±ÿ, è¬ÿ «¤âè¦åíèå» ï®íè¬à« ᮫åå ®áù®, ·å¬ À°è-
±ò®òå«ü. À°è±ò®òå«ü ¦å ï®íè¬à« ¤âè¦åíèå â ﮤ«èíí®¬ ±¬»±«å,
±®ã«à±í® ê®ò®°®¬ó ®í® å±òü àêò ï®òåíöèà«üí® ±óùå±òâóþùåã®, êàê
òàê®â®ã®, ﮱꮫüêó ®í® ï°è±óùå ò®«üê® ¤å«è¬®¬ó è òå«ó, êàê ¤®-
ê৻âàåò±ÿ â øå±ò®© [êíèãå] «”è§èêè». ‘®ã«à±í® ¦å Ï«àò®íó, ±à-
¬®¤âè¦óùåå íå å±òü òå«®; âå¤ü ®í ï®íè¬à« ¤âè¦åíèå êàê íåê®ò®-
°óþ ¤åÿòå«üí®±òü, òàê ·ò® «ï®íè¬àòü» è «è¬åòü ¬íåíèå» å±òü íå-
ê®å ¤âè¦åíèå. Ýò®ò ±ï®±®á °å·è óﮬèíàåò è À°è±ò®òå«ü â ò°åòüå©
[êíèãå] «Î ¤óøå»18. ‘«å¤®âàòå«üí®, ±®ã«à±í® ýò®¬ó, ®í [Ï«àò®í]
ã®â®°è«, ·ò® ïå°â®å ±à¬®¤âè¦óùåå ¤âè¦åò ±åáÿ òå¬, ·ò® ï®íè¬à-
åò ±åáÿ, ¦å«àåò è«è «þáèò ±åáÿ. Ýò® íè â ê®å© ¬å°å íå ï°®òèâ®°å-
·èò ¤®â®¤à¬ À°è±ò®òå«ÿ; âå¤ü íåò °à§«è·èÿ “ ®á°àùàòü±ÿ ê ·å¬ó-
ò® ïå°â®¬ó, ê®ò®°®å ¤âè¦åò ±åáÿ, ï® Ï«àò®íó, è«è ®á°àùàòü±ÿ ê
ïå°â®¬ó, ê®ò®°®å â±åöå«® íåﮤâè¦í®, ï® À°è±ò®òå«þ.
(b) Í® ¤°óã®å ﮫ®¦åíèå, à è¬åíí®, ·ò® â [±ôå°å] ¤âè¦óùèµ è
¤âè¦è¬»µ ï°®öå±± íå ¬®¦åò 󵮤èòü â áå±ê®íå·í®±òü, ®í ¤®êà-
§»âà« ò°å¬ÿ ¤®â®¤à¬è.
ȧ íèµ ïå°â»© òàê®â 19. …±«è â [±ôå°å] ¤âèãàòå«å© è ¤âè¦è-
¬»µ ï°®öå±± 󵮤èò â áå±ê®íå·í®±òü, ò® íफå¦èò, ·ò®á» ⱸ òà-
ê®ã® °®¤à ừ® áå±ê®íå·í»¬è òå«à¬è, ﮱꮫüêó â±ÿê®å ¤âè¦ó-
ùåå±ÿ å±òü ¤å«è¬®å è òå«®, êàê ¤®ê৻âàåò±ÿ â øå±ò®© [êíèãå]
«”è§èêè»20. Í® â±ÿê®å òå«®, ê®ò®°®å ¤âè¦åò êàê ¤âè¦è¬®å, òàê-
¦å ¤âè¦åò±ÿ, ê®ã¤à ¤âè¦åò. ‘«å¤®âàòå«üí®, â±å ýò® áå±ê®íå·í®å
±®â¬å±òí® ¤âè¦åò±ÿ, ï®êà ¤âè¦åò±ÿ ®¤í® è§ íèµ. Í® ®¤í® è§ íèµ,

46
cum sit finitum, movetur tempore finito. Ergo omnia illa infinita
moventur tempore finito. Hoc autem est impossibile. Ergo impossibile
est quod in motoribus et motis procedatur in infinitum.
Quod autem sit impossibile quod infinita praedicta moveantur
tempore finito, sic probat. Movens et motum oportet simul esse: ut
probat inducendo in singulis speciebus motus. Sed corpora non possunt
simul esse nisi per continuitatem vel contiguationem. Cum ergo omnia
praedicta moventia et mota sint corpora, ut probatum est, oportet quod
sint quasi unum mobile per continuationem vel contiguationem. Et sic
unum infinitum movetur tempore finito. Quod est impossibile, ut
probatur in VI Physicorum.
Secunda ratio ad idem probandum talis est. In moventibus et motis
ordinatis, quorum scilicet unum per ordinem ab alio movetur, hoc
necesse est inveniri, quod, remoto primo movente vel cessante a
motione, nullum aliorum movebit neque movebitur: quia primum est
causa movendi omnibus aliis. Sed si sint moventia et mota per ordinem
in infinitum, non erit aliquod primum movens, sed omnia erunt quasi
media moventia. Ergo nullum aliorum poterit moveri. Et sic nihil
movebitur in mundo.
Tertia probatio in idem redit, nisi quod est ordine transmutato,
incipiendo scilicet a superiori. Et est talis. Id quod movet
instrumentaliter, non potest movere nisi sit aliquid quod principaliter
moveat. Sed si in infinitum procedatur in moventibus et motis, omnia
erunt quasi instrumentaliter moventia, quia ponentur sicut moventia
mota, nihil autem erit sicut principale movens. Ergo nihil movebitur.
Et sic patet probatio utriusque propositionis quae supponebatur in
prima demonstrationis via, qua probat Aristoteles esse primum motorem
immobilem.
Secunda via talis est. Si omne movens movetur, aut haec propositio
est vera per se, aut per accidens. Si per accidens, ergo non est necessaria:




47
ﮱꮫüêó ®í® ®ã°àíè·åí®, ¤âè¦åò±ÿ â òå·åíèè ®ã°àíè·åíí®ã®
â°å¬åíè. ‘«å¤®âàòå«üí®, â±å ò® áå±ê®íå·í®å ¤âè¦åò±ÿ â òå·å-
íèå ê®íå·í®ã® â°å¬åíè. Í® ýò® íå⮧¬®¦í®. ‘«å¤®âàòå«üí®,
íå⮧¬®¦í®, ·ò®á» â [±ôå°å] ¤âèãàòå«å© è ¤âè¦è¬»µ ï°®öå±±
óµ®¤è« â áå±ê®íå·í®±òü.
’®, ·ò® íå⮧¬®¦í®, ·ò®á» íà§âàíí®å áå±ê®íå·í®å ¤âèãà«®±ü
â òå·åíèå ê®íå·í®ã® â°å¬åíè, ¤®ê৻âàåò±ÿ òàê. „âè¦óùå¬ó è ¤âè-
¦è¬®¬ó íफå¦èò á»òü â¬å±òå, ·ò® ®í ¤®ê৻âàåò ï®±°å¤±ò⮬ èí-
¤óêöèè è§ å¤èíè·í»µ â褮⠤âè¦åíèÿ. Í® òå«à ¬®ãóò ±óùå±òâ®-
âàòü â¬å±òå ò®«üê® ·å°å§ íåï°å°»âí®±òü è«è ±®ï°èê®±í®âåíèå.
‘«å¤®âàòå«üí®, 屫è â±å ±êà§àíí®å ¤âè¦óùåå è ¤âè¦è¬®å “ òå«à,
êàê ¤®êà§àí®, ò® íफå¦èò, ·ò®á» ®íè ừè, ï®±°å¤±ò⮬ íåï°å-
°»âí®±òè è«è ±®ï°èê®±í®âåíèÿ, êàê á» ®¤íè¬ ¤âè¦è¬»¬. È, òà-
êè¬ ®á°à§®¬, ®¤í® áå±ê®íå·í®å ¤âè¦åò±ÿ â òå·åíèè ê®íå·í®ã® â°å-
¬åíè, ·ò® íå⮧¬®¦í®, êàê ¤®êà§àí® â øå±ò®© [êíèãå] «”è§èêè».
‚ò®°®© ¤®â®¤ ¤«ÿ ¤®êà§àòå«ü±òâà ýò®ã® òàê®â. ‚ [±ôå°å] óï®-
°ÿ¤®·åíí»µ ¤âè¦óùèµ è ¤âè¦è¬»µ [âåùå©], ò® å±òü òåµ, ê®ò®°»å
¤âè¦óò±ÿ ï® ï®°ÿ¤êó ®¤í® ®ò ¤°óã®ã®, íå®áµ®¤è¬® ®áíà°ó¦èâà-
åò±ÿ, ·ò® ï°è ó¤à«åíèè ïå°â®¤âè¦óùåã® è«è ®ò±ò°àíåíèè åã® ®ò
¤âè¦åíèÿ íè·ò® ¤°óã®å íå áó¤åò ¤âèãàòü è ¤âèãàòü±ÿ, ﮱꮫüêó
ïå°â®¤âè¦óùåå å±òü ï°è·èíà ¤âè¦åíèÿ â±åã® ®±òà«üí®ã®. Í® 屫è
¤âè¦óùåå è ¤âè¦è¬®å ±®ã«à±í® èµ ï®°ÿ¤êó 󵮤ÿò â áå±ê®íå·-
í®±òü, ò® íå áó¤åò íèêàê®ã® ïå°â®¤âè¦óùåã®, í® â±å áó¤åò êàê á»
±°å¤íè¬ ¤âè¦óùè¬. ‘«å¤®âàòå«üí®, íè·ò® è§ ®±òà«üí®ã® íå ¬®ã-
«® á» ¤âèãàòü±ÿ. È, òàêè¬ ®á°à§®¬, íè·ò® â ¬è°å íå ¤âèãà«®±ü á»21.
’°åòè© ¤®â®¤ âå¤åò ê ò®¬ó ¦å, í® ò®«üê® â 觬åíåíí®¬ ï®°ÿ¤-
êå, à è¬åíí® íà·èíàÿ ®ò â»±øåã®. È ®í òàê®â. ’®, ·ò® ¤âè¦åò êàê
èí±ò°ó¬åíò, ¬®¦åò ¤âèãàòü ò®«üê® â ò®¬ ±«ó·àå, 屫è å±òü íå·ò®,
·ò® ¤âè¦åò ïå°âè·í»¬ ®á°à§®¬. È å±«è á» ï°®öå±± â [±ôå°å] ¤âè-
¦è¬»µ è ¤âè¦óùèµ óµ®¤è« â áå±ê®íå·í®±òü, ò® â±å ừ® á» ¤âè-
¦óùè¬ êàê èí±ò°ó¬åíò, ﮱꮫüêó ﮫàãàåò±ÿ êàê ¤âè¦óùåå ¤âè-
¦è¬®å, è íè·ò® íå ừ® á» ¤âè¦óùè¬ ïå°âè·í»¬ ®á°à§®¬. ‘«å-
¤®âàòå«üí®, íè·ò® íå áó¤åò ¤âèãàòü±ÿ22.
È, òàêè¬ ®á°à§®¬, ÿ±í® ¤®êà§àòå«ü±òâ® òåµ ¤âóµ ﮫ®¦åíè©,
ê®ò®°»å ﮫàãà«è±ü íà ïå°â®¬ ïóòè ¤®êà§àòå«ü±òâà, ê®ò®°»¬ À°è-
±ò®òå«ü ®á®±í®âà«, ·ò® ±óùå±òâóåò íåﮤâè¦í»© ïå°â®¤âèãàòå«ü.
‚ò®°®© ïóòü òàê®â23. …±«è â±ÿê®å ¤âè¦óùåå ¤âè¦åò±ÿ [·å¬-ò®
¤°óãè¬], ò® ýò® ﮫ®¦åíèå è±òèíí® è«è ±à¬® ï® ±åáå, è«è àêöè¤åí-
òà«üí®. …±«è àêöè¤åíòà«üí®, ò®, §íà·èò, ®í® íå íå®áµ®¤è¬®,

48
quod enim est per accidens verum, non est necessarium. Contingens est
ergo nullum movens moveri. Sed si movens non movetur, non movet:
ut adversarius dicit. Ergo contingens est nihil moveri: nam, si nihil
movet, nihil movetur. Hoc autem habet Aristoteles pro impossibili, quod
scilicet aliquando nullus motus sit. Ergo primum non fuit contingens:
quia ex falso contingenti non sequitur falsum impossibile. Et sic haec
propositio, omne movens ab alio movetur, non fuit per accidens vera.
Item, si aliqua duo sunt coniuncta per accidens in aliquo; et unum
illorum invenitur sine altero, probabile est quod alterum absque illo
inveniri possit: sicut, si album et musicum inveniuntur in Socrate, et in
Platone invenitur musicum absque albo, probabile est quod in aliquo
alio possit inveniri album absque musico. Si igitur movens et motum
coniunguntur in aliquo per accidens, motum autem invenitur in aliquo
absque eo quod moveat, probabile est quod movens inveniatur absque
eo quod moveatur. “ Nec contra hoc potest ferri instantia de duobus
quorum unum ab altero dependet: quia haec non coniunguntur per se,
sed per accidens.
Si autem praedicta propositio est vera per se, similiter sequitur
impossibile vel inconveniens. Quia vel oportet quod movens moveatur
eadem specie motus qua movet, vel alia. Si eadem, ergo oportebit quod
alterans alteretur, et ulterius quod sanans sanetur, et quod docens
doceatur, et secundum eandem scientiam. Hoc autem est impossibile:
nam docentem necesse est habere scientiam, addiscentem vero necesse
est non habere; et sic idem habebitur ab eodem et non habebitur, quod
est impossibile.
Si autem secundum aliam speciem motus movetur, ita scilicet quod
alterans moveatur secundum locum, et movens secundum locum augeatur, et
sic de aliis; cum sint finita genera et species motus, sequetur quod non sit abire
in infinitum. Et sic erit aliquod primum movens quod non movetur ab alio. “
Nisi forte aliquis dicat quod fiat reflexio hoc modo quod, completis omnibus
generibus et speciebus motus, iterum oporteat redire ad primam: ut, si movens
secundum locum alteretur et alterans augeatur, iterum augens moveatur secun-




49
âå¤ü ò®, ·ò® è±òèíí® àêöè¤åíòà«üí®, “ íå íå®áµ®¤è¬®. ‘«å¤®âà-
òå«üí®, ¬®¦åò á»òü, ·ò® íèêàê®å ¤âè¦óùåå íå ¤âè¦åò±ÿ. Í® 屫è
¤âè¦óùåå íå ¤âè¦åò±ÿ, ò® è íå ¤âè¦åò, êàê óòâå°¦¤àåò ®ïï®íåíò.
‘«å¤®âàòå«üí®, ¬®¦åò á»òü, ·ò® íè·ò® íå ¤âè¦åò±ÿ, âå¤ü 屫è
íè·ò® íå ¤âè¦åò, ò® íè·ò® è íå ¤âè¦åò±ÿ. Í® ýò® À°è±ò®òå«ü ±·è-
òàåò íå⮧¬®¦í»¬, à è¬åíí®, ·ò®á» ê®ã¤à-«èá® íå ừ® íèêàê®-
ã® ¤âè¦åíèÿ24. ‘«å¤®âàòå«üí®, ïå°â®ã® íå ¬®ã«® á»òü, ﮱꮫüêó
è§ «®¦í®ã® ⮧¬®¦í®ã® [óòâå°¦¤åíèÿ] íå ±«å¤óåò «®¦í®ã® íå⮧-
¬®¦í®ã®. Èòàê, ýò® ﮫ®¦åíèå, «â±ÿê®å ¤âè¦óùåå ¤âè¦åò±ÿ ¤°ó-
ã謻, íå ừ® á» è±òèíí»¬ êàê àêöè¤åíòà«üí®å.
Ê ò®¬ó ¦å. …±«è íåêèå ¤âå [âåùè] ±âÿ§àí» àêöè¤åíòà«üí® è
±óùå±òâóþò â ·å¬-ò®, è å±«è ®¤íà è§ íèµ ®áíà°ó¦èâàåò±ÿ áå§ ¤°ó-
㮩, ò® âå°®ÿòí®, ·ò® ¤°óãàÿ ¬®¦åò ®áíà°ó¦èòü±ÿ áå§ ïå°â®©. ’àê,
屫è áå«®å è ó·åí®å í൮¤ÿò±ÿ â ‘®ê°àòå, à â Ï«àò®íå í൮¤èò±ÿ
ó·åí®å áå§ áå«®ã®, ò® âå°®ÿòí®, ·ò® â ꮬ-ò® ¤°ó㮬 ¬®¦åò í൮-
¤èòü±ÿ áå«®å áå§ ó·åí®ã®. …±«è ¦å ¤âè¦óùåå è ¤âè¦è¬®å ±®å¤è-
íÿþò±ÿ â íå·ò® àêöè¤åíòà«üí®, à ¤âè¦è¬®å ¦å í൮¤èò±ÿ â ·å¬-
ò® áå§ ò®ã®, ·ò® åã® ¤âè¦åò, ò® ⮧¬®¦í® è ¤à¦å íå®áµ®¤è¬®, ·ò®-
á» ¤âè¦óùåå í൮¤è«®±ü áå§ ò®ã®, ·ò® ¤âè¦è¬®. È ï°®òèâ ýò®ã®
íå ¬®¦åò á»òü ï°èâå¤åí [±«ó·à©] òå±í®© ±âÿ§è ¤âóµ [âåùå©], ®¤íà
è§ ê®ò®°»µ §àâè±èò ®ò ¤°ó㮩, ﮱꮫüêó ®íè ±âÿ§àí» íå ±à¬è
ï® ±åáå, í® àêöè¤åíòà«üí»¬ ®á°à§®¬.
…±«è ¦å ±êà§àíí®å ﮫ®¦åíèå è±òèíí® ±à¬® ï® ±åáå, ò® òàê-
¦å ±«å¤óåò íå⮧¬®¦í®å è«è íå±®®á°à§í®å, ﮱꮫüêó íफå¦èò,
·ò®á» ¤âè¦óùåå ¤âèãà«®±ü è«è òàêè¬ ¦å â褮¬ ¤âè¦åíèÿ, êàêè¬
®í® ¤âè¦åò, è«è èí»¬. …±«è òàêè¬ ¦å, ò®, ±«å¤®âàòå«üí®, íफå-
¦èò, ·ò®á» 觬åíÿþùåå 觬åíÿ«®±ü è, ¤à«åå, ·ò®á» «å·àùåå «å-
·è«®±ü è ·ò®á» ó·àùåå ó·è«®±ü ò®© ¦å ±à¬®© íàóêå. Í® ýò® íå⮧-
¬®¦í®, âå¤ü ó·àùå¬ó íå®áµ®¤è¬® ®á«à¤àòü §íàíèå¬, ó·àùå¬ó±ÿ
¦å íफå¦èò íå ®á«à¤àòü è¬; è, òàêè¬ ®á°à§®¬, ò®ò ¦å ±à¬»© áó-
¤åò ®á«à¤àòü è íå ®á«à¤àòü òå¬ ¦å ±à¬»¬, ·ò® íå⮧¬®¦í®.
…±«è ¦å ®í® ¤âè¦åò±ÿ ¤°óãè¬ â褮¬ ¤âè¦åíèÿ, ò® å±òü òàê,
·ò®á» 觬åíÿþùåå ¤âèãà«®±ü ®òí®±èòå«üí® ¬å±òà, à ¤âè¦óùåå
®òí®±èòå«üí® ¬å±òà óâå«è·èâà«®±ü á» (è òàê ®á® â±å¬ ¤°ó㮬), è
å±«è °®¤» è â褻 ¤âè¦åíèÿ ê®íå·í», ò® ±«å¤óåò, ·ò® íåò 󵮤à â
áå±ê®íå·í®±òü. È, òàêè¬ ®á°à§®¬, ﮫó·èò±ÿ íåê®å ïå°â®¤âè¦ó-
ùåå, ê®ò®°®å íå ¤âè¦åò±ÿ ¤°óãè¬. Ðà§âå, ¬®¦åò á»òü, êò®-ò® ±êà-
¦åò, ·ò® ï®±«å¤óåò òàꮩ ⮧â°àò, ·ò®, ï® è±·å°ïàíèè â±åµ °®¤®â
è â褮⠤âè¦åíèÿ, âí®âü íफå¦èò âå°íóòü±ÿ ê ïå°â®¬ó, êàê 屫è
¤âè¦óùåå ®òí®±èòå«üí® ¬å±òà 觬åíÿåò±ÿ, à 觬åíÿþùåå “ óâå-
«è·èâàåò±ÿ, ò® ®ïÿòü òàêè óâå«è·èâàþùåå ¤âèãà«®±ü á» ®òí®±è-

50
dum locum. Sed ex hoc sequetur idem quod prius: scilicet quod id quod
movet secundum aliquam speciem motus, secundum eandem moveatur,
licet non immediate sed mediate.
Ergo relinquitur quod oportet ponere aliquod primum quod non
movetur ab alio exteriori.
Quia vero, hoc habito quod sit primum movens quod non movetur
ab alio exteriori, non sequitur quod sit penitus immobile, ideo ulterius
procedit Aristoteles, dicendo quod hoc potest esse dupliciter. Uno modo,
ita quod illud primum sit penitus immobile. Quo posito, habetur
propositum: scilicet, quod sit aliquod primum movens immobile. “ Alio
modo, quod illud primum moveatur a seipso. Et hoc videtur probabile:
quia quod est per se, semper est prius eo quod est per aliud; unde et in
motis primum motum rationabile est per seipsum moveri, non ab alio.
Sed, hoc dato, iterum idem sequitur. Non enim potest dici quod
movens seipsum totum moveatur a toto: quia sic sequerentur praedicta
inconvenientia, scilicet quod aliquis simul doceret et doceretur, et
similiter in aliis motibus; et iterum quod aliquid simul esset in potentia
et actu, nam movens, inquantum huiusmodi, est actu, motum vero in
potentia. Relinquitur igitur quod una pars eius est movens tantum et
altera mota. Et sic habetur idem quod prius: scilicet quod aliquid sit
movens immobile.
Non autem potest dici quod utraque pars moveatur, ita quod una ab
altera; neque quod una pars moveat seipsam et moveat alteram; neque
quod totum moveat partem; neque quod pars moveat totum: quia
sequerentur praemissa inconvenientia, scilicet quod aliquid simul
moveret et moveretur secundum eandem speciem motus; et quod simul
esset in potentia et actu; et ulterius quod totum non esset primo movens
se, sed ratione partis. Relinquitur ergo quod moventis seipsum oportet
unam partem esse immobilem et moventem aliam partem.
Sed quia in moventibus se quae sunt apud nos, scilicet in animalibus,
pars movens, scilicet anima, etsi sit immobilis per se, movetur tamen
per accidens; ulterius ostendit quod primi moventis seipsum pars movens
non movetur neque per se neque per accidens.




51
òå«üí® ¬å±òà. Í® è§ ýò®ã® ±«å¤óåò ò® ¦å ±à¬®å, ·ò® è ï°å¦¤å, à è¬åí-
í® “ ò®, ·ò® ¤âè¦åò ±®ã«à±í® íåê®å¬ó âè¤ó ¤âè¦åíèÿ, ¤âè¦åò±ÿ ±®-
ã«à±í® ò®¬ó ¦å ±à¬®¬ó, µ®òÿ íå íåï®±°å¤±òâåíí®, à ®ï®±°å¤®âàíí®.
‘«å¤®âàòå«üí®, ®±òàåò±ÿ ò®, ·ò® íफå¦èò ﮫàãàòü íå·ò® ïå°-
â®å, ê®ò®°®å íå ¤âè¦åò±ÿ ·å¬-ò® ¤°óãè¬, âíåøíè¬ å¬ó.
Τíàê®, 屫è ï°èíÿòü ò®, ·ò® ±óùå±òâóåò ïå°â®¤âè¦óùåå, ê®-
ò®°®å íå ¤âè¦åò±ÿ èí»¬, âíåøíè¬ å¬ó, ò® è§ ýò®ã® íå ±«å¤óåò,
·ò® ®í® å±òü â±åöå«® íå¤âè¦è¬®å, êàê ¤à«åå ï°®¤®«¦àåò À°è±ò®-
òå«ü, ã®â®°ÿ, ·ò® ýò® ¬®¦åò ﰮ豵®¤èòü ¤â®ÿê®. ‚®-ïå°â»µ, òàê,
·ò® ýò® ïå°â®å â±åöå«® íå¤âè¦è¬®. „®ïó±òèâ ýò®, ﮫó·àåò±ÿ [è±-
ꮬ®å] óòâå°¦¤åíèå, à è¬åíí®, ·ò® ±óùå±òâóåò íå·ò® ïå°â®¤âè-
¦óùåå íå¤âè¦è¬®å. ‚®-âò®°»µ, òàê, ·ò® ýò® ïå°âè·í®å ¤âè¦åò±ÿ
±à¬® ±®á®©. È ýò® êà¦åò±ÿ âå°®ÿòí»¬, ﮱꮫüêó ò®, ·ò® ±óùå-
±òâóåò á«à㮤à°ÿ ±åáå, â±åã¤à ïå°âè·íåå ò®ã®, ·ò® ±óùå±òâóåò á«à-
㮤à°ÿ ¤°ó㮬ó. Ï®ýò®¬ó âﮫíå °å§®íí®, ·ò® è ±°å¤è ¤âè¦è¬»µ
ïå°â®¤âè¦è¬®å ¤âè¦åò±ÿ ±à¬® ï® ±åáå, à íå ¤°óãè¬25.
Í®, ï°è ¤®ïóùåíèè ýò®ã®, ±«å¤óåò ò® ¦å ±à¬®å. ‚å¤ü íå«ü§ÿ
±êà§àòü, ·ò® ¤âè¦óùåå ±à¬®å ±åáÿ â±åöå«® ¤âè¦åò±ÿ ®ò â±åã® [±åáÿ],
ﮱꮫüêó â ýò®¬ ±«ó·àå ï®±«å¤®âà«è á» óﮬÿíóò»å íå±®®á°à§-
í®±òè, à è¬åíí®, ·ò® íåêò® ®¤í®â°å¬åíí® ó·è« á» è ó·è«±ÿ á», è
òàê ¦å â ®òí®øåíèè ¤°óãèµ ¤âè¦åíè©, è, ± ¤°ó㮩 ±ò®°®í», ·ò®
íå·ò® ®¤í®â°å¬åíí® á»«® á» â ï®òåíöèè è â àêòå, âå¤ü ¤âè¦ó-
ùåå, êàê òàê®â®å, àêòóà«üí®, ¤âè¦è¬®å ¦å “ ï®òåíöèà«üí®. ’à-
êè¬ ®á°à§®¬, ®±òàåò±ÿ, ·ò® ®¤íà åã® ·à±òü å±òü ò®«üê® ¤âè¦óùåå,
¤°óãàÿ “ ¤âè¦è¬®å. È òàê ﮫó·àåò±ÿ ò® ¦å, ·ò® â»øå, à è¬åíí®,
·ò® ±óùå±òâóåò íå·ò® íåﮤâè¦í®å ¤âè¦óùåå26.
Í® íå«ü§ÿ ±êà§àòü íè ò®ã®, ·ò® è òà è ¤°óãàÿ ·à±òü ¤âè¦åò±ÿ, òàê,
·ò® ®¤íà [¤âè¦åò±ÿ] ¤°ó㮩, íè ò®ã®, ·ò® ®¤íà ·à±òü ¤âè¦åò ±à¬®å
±åáÿ è ¤°óãóþ, íè ò®ã®, ·ò® öå«®å ¤âè¦åò ·à±òü, íè ò®ã®, ·ò® ·à±òü
¤âè¦åò öå«®å, “ ﮱꮫüêó ï®±«å¤®âà«è á» â»øåóﮬÿíóò»å íå±®-
®á°à§í®±òè, à è¬åíí®, ·ò® íå·ò® ®¤í®â°å¬åíí® ¤âèãà«® è ¤âèãà«®±ü
á» ±®ã«à±í® ®¤í®¬ó è ò®¬ó ¦å âè¤ó ¤âè¦åíèÿ, è ·ò® ®í® ừ® á»
®¤í®â°å¬åíí® è ï®òåíöèà«üí® è àêòóà«üí®; è ¤à«åå, ·ò® öå«®å íå
ừ® á» ¤âè¦óùè¬ ±åáÿ ïå°âè·í»¬ ®á°à§®¬, í® íà ®±í®âàíèè ·à±-
òè. ‘«å¤®âàòå«üí®, ®±òàåò±ÿ, ·ò® ¤âè¦óùå¬ó ±à¬®å ±åáÿ íफå¦èò
á»òü â ®¤í®© ·à±òè íå¤âè¦è¬»¬ è â ¤°ó㮩 ·à±òè “ ¤âè¦è¬»¬27.
Í® ﮱꮫüêó ⠱ମ¤âè¦óù嬱ÿ, ê®ò®°®å ®áíà°ó¦èâàåò±ÿ ±°å-
¤è íà±, à è¬åíí® “ â ¦è⻵ ±óùå±òâàµ, ¤âè¦óùàÿ ·à±òü, ò® å±òü
¤óøà, 屫è è íå¤âè¦è¬à ±à¬à ï® ±åáå, ®¤íàê® ¤âè¦åò±ÿ àêöè¤åí-
òà«üí®, ò® ¤à«åå ®í ï®ê৻âàåò, ·ò® ¤âè¦óùàÿ ·à±òü ïå°âè·í®ã® ±à-
¬®¤âè¦óùåã®±ÿ íå ¤âè¦åò±ÿ, íè ±à¬à ï® ±åáå, íè àêöè¤åíòà«üí®.

52
Moventia enim se quae sunt apud nos, scilicet animalia, cum sint
corruptibilia, pars movens in eis movetur per accidens. Necesse est autem
moventia se corruptibilia reduci ad aliquod primum movens se quod sit
sempiternum. Ergo necesse est aliquem motorem esse alicuius moventis
seipsum qui neque per se neque per accidens moveatur.
Quod autem necesse sit, secundum suam positionem, aliquod
movens se esse sempiternum, patet. Si enim motus est sempiternus, ut
ipse supponit, oportet quod generatio moventium seipsa quae sunt
generabilia et corruptibilia, sit perpetua. Sed huius perpetuitatis non
potest esse causa aliquod ipsorum moventium se: quia non semper est.
Nec simul omnia: tum quia infinita essent; tum quia non simul sunt.
Relinquitur igitur quod oportet esse aliquod movens seipsum perpetuum,
quod causat perpetuitatem generationis in istis inferioribus moventibus
se. Et sic motor eius non movetur neque per se neque per accidens.
Item, in moventibus se videmus quod aliqua incipiunt de novo
moveri propter aliquem motum quo non movetur a seipso animal, sicut
cibo digesto aut aere alterato: quo quidem motu ipse motor movens
seipsum movetur per accidens. Ex quo potest accipi quod nullum movens
seipsum movetur semper cuius motor movetur per se vel per accidens.
Sed primum movens seipsum movetur semper: alias non posset motus
esse sempiternus, cum omnis alius motus a motu primi moventis seipsum
causetur. Relinquitur igitur quod primum movens seipsum movetur a
motore qui non movetur neque per se neque per accidens.
Nec est contra hanc rationem quod motores inferiorum orbium
movent motum sempiternum, et tamen dicuntur moveri per accidens.
Quia dicuntur moveri per accidens non ratione sui ipsorum, sed ratione
suorum mobilium, quae sequuntur motum superioris orbis.
Sed quia Deus non est pars alicuius moventis seipsum, ulterius
Aristoteles, in sua Metaphysica, investigat ex hoc motore qui est pars
moventis seipsum, alium motorem separatum omnino, qui est Deus.




53
‚å¤ü ﮱꮫüêó ±à¬®¤âè¦óùåå±ÿ, ê®ò®°®å ±óùå±òâóåò ±°å¤è
íà±, à è¬åíí® ®¤óøåâ«åíí»å ±óùå±òâà, °à§°óø謮, ò® ¤âè¦óùàÿ
·à±òü â íå¬ ¤âè¦åò±ÿ àêöè¤åíòà«üí®. Í® íå®áµ®¤è¬®, ·ò®á» °à§-
°óøè¬®å ±à¬®¤âè¦óùåå±ÿ ừ® ⮧âå¤åí® ê íåê®å¬ó ïå°âè·í®¬ó
±à¬®¤âè¦óùå¬ó±ÿ, ê®ò®°®å ±óùå±òâóåò âå·í®. ‘«å¤®âàòå«üí®, íå-
®áµ®¤è¬®, ·ò®á» ừ íåêè© ¤âèãàòå«ü íåê®ò®°®ã® ±à¬®¤âè¦óùå-
ã®±ÿ, ê®ò®°»© íå ¤âèã૱ÿ á» íè ±à¬ ï® ±åáå, íè àêöè¤åíòà«üí®28.
Í® ò®, ·ò®, ±®ã«à±í® å㮠ﮧèöèè, íå®áµ®¤è¬®, ·ò®á» â±åã¤à
±óùå±òâ®âà«® íå·ò® ±à¬®¤âè¦óùåå±ÿ, ÿ±í®. ‚å¤ü å±«è ¤âè¦åíèå “
â±åã¤à, êàê ®í ﮫàãàåò, ò® íफå¦èò, ·ò®á» ï®°®¦¤åíèå ±à¬®-
¤âè¦óùåã®±ÿ, ê®ò®°®å ï®°®¦¤à嬮 è °à§°óø謮, ừ® âå·í® ¤«ÿ-
ù謱ÿ. Í® ï°è·èí®© ýò®ã® âå·í® ¤«ÿùåã®±ÿ íå ¬®¦åò á»òü íå·ò®
è§ ±à¬®¤âè¦óùåã®±ÿ, ﮱꮫüêó ®í® íå âå·í®. È íå â±å [±à¬®¤âè-
¦óùèå±ÿ] â¬å±òå, â®-ïå°â»µ, ﮱꮫüêó ®íè ò®ã¤à ừè á» áå±ê®-
íå·í» [ï® ·è±«ó], â®-âò®°»µ, ﮱꮫüêó ®íè íå ®¤í®â°å¬åíí».
’àêè¬ ®á°à§®¬, ®±òàåò±ÿ ±«å¤óþùåå: íफå¦èò, ·ò®á» ừ® íå·ò®
íåï°å°»âí® ±à¬®¤âè¦óùåå±ÿ, ·ò® ï°è·èíÿ«® á» íåï°å°»âí®±òü
ï®°®¦¤åíèÿ â òåµ íè§øèµ ±à¬®¤âè¦óùèµ±ÿ. È, òàêè¬ ®á°à§®¬, ¤âè-
ãàòå«ü èµ íå ¤âè¦åò±ÿ íè ±à¬ ï® ±åáå, íè àêöè¤åíòà«üí®29.
À òàê ¦å. Ì» âè¤è¬, ·ò® íåê®ò®°»å ±°å¤è ±à¬®¤âè¦óùèµ±ÿ
íà·èíàþò ±»§í®âà ¤âèãàòü±ÿ è§-§à íåê®ò®°®ã® ¤âè¦åíèÿ, ê®ò®°»¬
®¤óøåâ«åíí®å ±óùå±òâ® ¤âè¦åò±ÿ íå ®ò ±åáÿ ±à¬®ã®, êàê, íàï°è¬å°,
á«à㮤à°ÿ ïå°åâà°åíí®© ïèùå è«è ó±â®åíí®¬ó ⮧¤óµó, “ òàêè¬ ¤âè-
¦åíèå¬ ýò®ò ¤âèãàòå«ü, ¤âè¦óùè© ±åáÿ, òàê¦å ¤âè¦åò±ÿ àêöè¤åí-
òà«üí® íå ¤âè¦åò±ÿ â±åã¤à. ȧ ýò®ã® ¬®¦í® ï°èíÿòü, ·ò® ±à¬®¤âè-
¦óùåå, ¤âèãàòå«ü ê®ò®°®ã® ¤âè¦åò±ÿ ±à¬ ï® ±åáå è«è àêöè¤åíòà«ü-
í®, ¤âè¦åò±ÿ íå â±åã¤à. Í® ïå°â®å ±à¬®¤âè¦óùåå ¤âè¦åò±ÿ â±åã¤à,
èíà·å íå ¬®ã«® á» ¤âè¦åíèå á»òü âå·í»¬, ﮱꮫüêó â±ÿê®å èí®å
¤âè¦åíèå ï°è·èíÿåò±ÿ ¤âè¦åíèå¬ ïå°â®ã® ±à¬®¤âè¦óùåã®±ÿ. ’à-
êè¬ ®á°à§®¬, ®±òàåò±ÿ, ·ò® ïå°â®å ±à¬®¤âè¦óùåå±ÿ ¤âè¦åò±ÿ ¤âèãà-
òå«å¬, ê®ò®°»© íå ¤âè¦åò±ÿ íè ±à¬ ï® ±åáå, íè àêöè¤åíòà«üí®30.
Ï°®òèâ ýò®ã® ¤®â®¤à íå ã®â®°èò è ò®, ·ò® ¤âèãàòå«è íè§øèµ ®°-
áèò ®±óùå±òâ«ÿþò âå·í®å ¤âè¦åíèå, è â±å ¦å ® íèµ ã®â®°ÿò, ·ò®
®íè ¤âè¦óò±ÿ àêöè¤åíòà«üí®. Ï®±ê®«üêó ã®â®°ÿò, ·ò® ®íè ¤âè¦óò-
±ÿ àêöè¤åíòà«üí® íå íà ®±í®âàíèè èµ ±à¬èµ, í® íà ®±í®âàíèè èµ
¤âè¦è¬»µ [òå«], ê®ò®°»å ±«å¤óþò ¤âè¦åíèþ â»±øèµ ®°áèò31.
Í® ﮱꮫüêó Á®ã íå å±òü ·à±òü ·åã®-ò® ±à¬®¤âè¦óùåã®-
±ÿ, ò® ¤à«åå À°è±ò®òå«ü â ±â®å© «Ìåòàôè§èêå»32 , è±µ®¤ÿ è§ ò®ã®
¤âèãàòå«ÿ, ê®ò®°»© å±òü ·à±òü ±à¬®¤âè¦óùåã®±ÿ, è±±«å¤óåò
¤°ó㮩 ¤âèãàòå«ü, ®ò¤å«åíí»© ®ò® â±åã®, êàê®â®© å±òü Á®ã.

54
Cum enim omne movens seipsum moveatur per appetitum, oportet quod
motor qui est pars moventis seipsum, moveat propter appetitum alicuius
appetibilis. Quod est eo superius in movendo: nam appetens est
quodammodo movens motum; appetibile autem est movens omnino non
motum. Oportet igitur esse primum motorem separatum omnino
immobilem, qui Deus est.
Praedictos autem processus duo videntur infirmare. Quorum
primum est, quod procedunt ex suppositione aeternitatis motus: quod
apud Catholicos supponitur esse falsum. Et ad hoc dicendum quod via
efficacissima ad probandum Deum esse est ex suppositione aeternitatis
mundi, qua posita, minus videtur esse manifestum quod Deus sit. Nam
si mundus et motus de novo incoepit, planum est quod oportet poni
aliquam causam quae de novo producat mundum et motum: quia omne
quod de novo fit, ab aliquo innovatore oportet sumere originem; cum
nihil educat se de potentia in actum vel de non esse in esse.
Secundum est, quod supponitur in praedictis demonstrationibus
primum motum, scilicet corpus caeleste, esse motum ex se. Ex quo
sequitur ipsum esse animatum. Quod a multis non conceditur. Et ad
hoc dicendum est quod, si primum movens non ponitur motum ex se,
oportet quod moveatur immediate a penitus immobili. Unde etiam
Aristoteles sub disiunctione hanc conclusionem inducit: quod scilicet
oporteat vel statim devenire ad primum movens immobile separatum,
vel ad movens seipsum, ex quo iterum devenitur ad movens primum
immobile separatum.
Procedit autem Philosophus alia via in II Metaphys., ad
ostendendum non posse procedi in infinitum in causis efficientibus, sed
esse devenire ad unam causam primam: et hanc dicimus Deum. Et haec
via talis est. In omnibus causis efficientibus ordinatis primum est causa
medii, et medium est causa ultimi: sive sit unum, sive plura media.
Remota autem causa, removetur id cuius est causa. Ergo, remoto primo,
medium causa esse non poterit. Sed si procedatur in causis efficientibus




55
‚å¤ü ﮱꮫüêó â±ÿê®å ±à¬®¤âè¦óùåå±ÿ ¤âè¦åò±ÿ ï®±°å¤±ò⮬
â«å·åíèÿ, ò® íफå¦èò, ·ò®á» ¤âèãàòå«ü, ê®ò®°»© å±òü ·à±òü ±à¬®-
¤âè¦óùåã®±ÿ, ¤âèã૱ÿ è§-§à â«å·åíèÿ ê ·å¬ó-ò® â«åêóùå¬ó, êàê®-
â®å å±òü íàèâ»±øåå â ¤âè¦åíèè: âå¤ü â«åꮬ»© å±òü íåê®ò®°»¬ ®á-
°à§®¬ ¤âè¦è¬®å ¤âè¦óùåå; â«åêóùåå ¦å å±òü ¤âè¦óùåå, â±åöå«®
íåﮤâè¦í®å. ’àêè¬ ®á°à§®¬, íफå¦èò, ·ò®á» ừ ïå°â®¤âèãà-
òå«ü, ®ò¤å«åíí»© è â±åöå«® íåﮤâè¦í»©, êàê®â®© å±òü Á®ã.
“ﮬÿíóò»å ¦å µ®¤» [à°ãó¬åíòàöèè], êàê êà¦åò±ÿ, ®±«àá«ÿ-
þò±ÿ ¤âó¬ÿ [⮧°à¦åíèÿ¬è]. ȧ íèµ ïå°â®å “ ·ò® ®íè è±µ®¤ÿò è§
ï°å¤ï®±»«êè ® âå·í®±òè ¤âè¦åíèÿ, ·ò® ±°å¤è êàò®«èê®â ﮫàãà-
åò±ÿ «®¦í»¬. È ®òí®±èòå«üí® ýò®ã® ±«å¤óåò ±êà§àòü, ·ò® íàèá®-
«åå ¤å©±òâåíí»© ïóòü ¤®êà§àòå«ü±òâà ò®ã®, ·ò® Á®ã å±òü, è±µ®¤èò
è§ ò®ã®, ·ò® 屫è ï°èíÿòü ï°å¤ï®±»«êó ® âå·í®±òè ¬è°à, ò® áó¤åò
¬åíåå ®·åâè¤í®, ·ò® Á®ã å±òü. ‚å¤ü å±«è ¬è° è ¤âè¦åíèå íà·èíà-
þò±ÿ ±»§í®âà, ò® ÿ±í®, ·ò® íफå¦èò ﮫàãàòü íåêóþ ï°è·èíó, ê®-
ò®°àÿ ±»§í®âà ï°®è§â®¤èò ¬è° è ¤âè¦åíèå, ﮱꮫüêó â±å, ·ò® òâ®-
°èò±ÿ ±»§í®âà, ¤®«¦í® á°àòü íà·à«® ®ò íåê®åã® ó±ò°®èòå«ÿ, ï®-
±ê®«üêó íè·ò® íå ï°è⮤èò ±åáÿ ®ò ï®òåíöèà«üí®±òè ê
àêòóà«üí®±òè è«è ®ò íåá»òèÿ ê á»òèþ.
‚ò®°®å “ ·ò® â â»øåóﮬÿíóò»µ ¤®êà§àòå«ü±òâൠï°å¤ï®«à-
ãàåò±ÿ, ·ò® ïå°â®å ¤âè¦óùåå±ÿ, à è¬åíí® íåáå±í®å òå«®, ¤âè¦åò-
±ÿ è§ ±åáÿ. ȧ ýò®ã® ±«å¤óåò, ·ò® ®í® “ ®¤óøåâ«åíí®å ±óùå±òâ®, ±
·å¬ ¬í®ãèå íå ±®ã«àøàþò±ÿ33. È ®òí®±èòå«üí® ýò®ã® ±«å¤óåò ±êà-
§àòü, ·ò® 屫è ïå°â®å ¤âè¦óùåå íå ﮫàãàåò±ÿ ¤âè¦è¬»¬ è§ ±åáÿ,
ò® íफå¦èò, ·ò®á» ®í® ¤âèãà«®±ü íåï®±°å¤±òâåíí® ®ò â±åöå«®
íåﮤâè¦í®ã®. Ï®ýò®¬ó À°è±ò®òå«ü ¤à«åå â»â®¤èò ýò® §àê«þ·å-
íèå ± ¤è§úþíêöèå©, à è¬åíí®: íफå¦èò, ·ò®á» ®í® ±°à§ó ï°èµ®-
¤è«® è«è ê ïå°â®¬ó íåﮤâè¦í®¬ó ®ò¤å«åíí®¬ó ¤âè¦óùå¬ó, è«è
ê ±à¬®¤âè¦óùå¬ó±ÿ, ®ò ê®ò®°®ã®, ®ïÿòü-òàêè, ï°è⮤諮±ü ê ïå°-
⮬ó ¤âè¦óùå¬ó, ê®ò®°»© íåﮤâè¦åí è ®ò¤å«åí34.
Í® ”è«®±®ô ﰮ⮤èò â® âò®°®© [êíèãå] «Ìåòàôè§èêè» è ¤°ó-
㮩 ïóòü ¤«ÿ ¤å¬®í±ò°àöèè ò®ã®, ·ò® â [±ôå°å] ¤å©±òâóþùèµ ï°è-
·èí ï°®öå±± íå ¬®¦åò 󵮤èòü â áå±ê®íå·í®±òü, í® íफå¦èò
ï°èµ®¤èòü ê ®¤í®© ïå°â®© ï°è·èíå, è åå ¬» í৻âàå¬ Á®ã®¬.
È ýò®ò ïóòü òàê®â. ‚® â±åµ óï®°ÿ¤®·åíí»µ ¤å©±òâóþùèµ ï°è·è-
íൠïå°âàÿ å±òü ï°è·èíà ±°å¤íå©, à ±°å¤íÿÿ “ ï°è·èíà ï®±«å¤íå©,
áó¤ü ±°å¤íÿÿ ®¤íà è«è áó¤ü èµ ¬í®ã®. …±«è ¦å ó±ò°àíèòü ï°è-
·èíó, ó±ò°àíÿåò±ÿ è ò®, ·åã® ®íà ï°è·èíà. ‘«å¤®âàòå«üí®, 屫è
ó±ò°àíèòü ïå°âóþ ï°è·èíó, ò® íå ¬®ã«à á» ±óùå±òâ®âàòü ±°å¤-
íÿÿ ï°è·èíà. Í® 屫è ï°®öå±± â [±ôå°å] ¤å©±òâóþùèµ ï°è·èí
56
in infinitum, nulla causarum erit prima. Ergo omnes aliae tollentur, quae
sunt mediae. Hoc autem est manifeste falsum. Ergo oportet ponere
primam causam efficientem esse. Quae Deus est.
Potest etiam alia ratio colligi ex verbis Aristotelis. In II enim Metaphys.
Ostendit quod ea quae sunt maxime vera, sunt et maxime entia. In IV autem
Metaphys. Ostendit esse aliquid maxime verum, ex hoc quod videmus
duorum falsorum unum altero esse magis falsum, unde oportet ut alterum
sit etiam altero verius; hoc autem est secundum approximationem ad id
quod est simpliciter et maxime verum. Ex quibus concludi potest ulterius
esse aliquid quod est maxime ens. Et hoc dicimus Deum.
Ad hoc etiam inducitur a Damasceno alia ratio sumpta ex rerum
gubernatione: quam etiam innuit Commentator in II Physicorum. Et
est talis. Impossibile est aliqua contraria et dissonantia in unum ordinem
concordare semper vel pluries nisi alicuius gubernatione, ex qua omnibus
et singulis tribuitur ut ad certum finem tendant. Sed in mundo videmus
res diversarum naturarum in unum ordinem concordare, non ut raro et
a casu, sed ut semper vel in maiori parte. Oportet ergo esse aliquem cuius
providentia mundus gubernetur. Et hunc dicimus Deum.




Capitulum 15
Quod Deus sit aeternus

... Amplius. videmus in mundo quaedam quae sunt possibilia esse
et non esse, scilicet generabilia et corruptibilia. Omne autem quod est
possibile esse, causam habet: quia, cum de se aequaliter se habeat ad
duo, scilicet esse et non esse, oportet, si ei approprietur esse, quod hoc
sit ex aliqua causa. Sed in causis non est procedere in infinitum, ut supra
probatum est per rationem Aristotelis. Ergo oportet ponere aliquid quod
sit necesse esse.




57
óµ®¤è« á» â áå±ê®íå·í®±òü, íèêàêàÿ ï°è·èíà íå ừà á» ïå°â®©.
‘«å¤®âàòå«üí®, óíè·ò®¦àþò±ÿ â±å ¤°óãèå, ±°å¤íèå. Í® ýò® ®·å-
âè¤í® «®¦í®. ‘«å¤®âàòå«üí®, íफå¦èò ﮫàãàòü, ·ò® ±óùå±òâóåò
ïå°âàÿ ï°®è§â®¤ÿùàÿ ï°è·èíà. Êàê®âàÿ å±òü Á®ã.
Ì®¦í® è ¤°ó㮩 ¤®â®¤ â»âå±òè è§ ±«®â À°è±ò®òå«ÿ. ‚å¤ü â®
âò®°®© [êíèãå] «Ìåòàôè§èêè» ®í ï®ê৻âàåò35: ò®, ·ò® å±òü íàè-
᮫üøåå è±òèíí®å, å±òü è íàè᮫üøåå ±óùåå. ‚ ·åòâå°ò®© ¦å [êíè-
ãå] «Ìåòàôè§èêè» ®í ï®ê৻âàåò36, ·ò® ±óùå±òâóåò íå·ò® íàèá®-
«åå è±òèíí®å, è§ ò®ã®, ·ò® ¬» âè¤è¬, ·ò® è§ ¤âóµ «®¦í»µ ®¤í®
᮫åå «®¦í®, ·å¬ ¤°óã®å, ï®ýò®¬ó íफå¦èò, ·ò®á» ¤°óã®å ừ®
᮫åå è±òèíí»¬, ·å¬ ïå°â®å. Ýò® ¦å [ﰮ豵®¤èò] ±®ã«à±í® ï°è-
á«è¦åíèþ ê ò®¬ó, ·ò® è±òèíí® ï°®±ò® è â íàè᮫üøå© ±òåïåíè.
ȧ ¤âóµ [ýòèµ ®±í®âàíè©] ¬®¦í® §àê«þ·èòü ¤à«åå, ·ò® å±òü íå·ò®,
ê®ò®°®å å±òü íàè᮫åå ±óùåå. È ýò® ¬» í৻âàå¬ Á®ã®¬.
Ê ýò®¬ó ¦å „à¬à±êèí ï°è⮤èò ¤°ó㮩 ¤®â®¤37, â§ÿò»© è§ óï-
°àâ«åíèÿ âåùà¬è, êàê®â®å ®ò¬å·àåò è Ê®¬¬åíòàò®° â [ꮬ¬åíòà-
°èè íà] âò®°óþ êíèãó «”è§èêè»38. È ®í òàê®â. Íå⮧¬®¦í®, ·ò®-
á» íåêèå ï°®òèâ®ï®«®¦í»å è íå±®ã«à±óþùèå±ÿ [âåùè] á»«è ±®-
ã«à±®âàí» â ®¤í®¬ ï®°ÿ¤êå â±åã¤à è«è ï® á®«üøå© ·à±òè, å±«è ®íè
íå í൮¤ÿò±ÿ ﮤ íåêè¬ óï°àâ«åíèå¬, ê®ò®°®å ﮫ®¦è«® ¤«ÿ â±ÿ-
ê®ã® è å¤èíè·í®ã®, ·ò®á» ®íè ±ò°å¬è«è±ü ê ®ï°å¤å«åíí®© öå«è.
Í® ¬» âè¤è¬, ·ò® â ¬è°å âåùè °à§«è·í®© ï°è°®¤» ±®ã«à±óþò±ÿ â
å¤èí®¬ ï®°ÿ¤êå, è íå °å¤ê® è ±«ó·à©í®, í® â±åã¤à è«è ï® á®«üøå©
·à±òè. ‘«å¤®âàòå«üí®, íफå¦èò, ·ò®á» ±óùå±òâ®âà« íåêò®, ï°®-
âè¤åíèå¬ ê®åã® óï°àâ«ÿåò±ÿ ¬è°. È åã® ¬» í৻âàå¬ Á®ã®¬.

ëàâà 15
—ò® Á®ã “ âå·åí

...„à«åå. Ì» âè¤è¬ â ¬è°å íåêèå [âåùè], ê®ò®°»å ¬®ãóò á»òü è
íå á»òü, à è¬åíí®, ï®°®¦¤à嬻å è óíè·ò®¦à嬻å. ‚±å ò®, ·ò® ¬®-
¦åò á»òü, è¬ååò ï°è·èíó, ﮱꮫüêó, å±«è ®í® °àâí»¬ ®á°à§®¬ ®ò-
í®±èò±ÿ ê ®á®è¬, ò® å±òü ê á»òèþ è íåá»òèþ, è å±«è ®í® ï®«ó·àåò
á»òèå, ò® íफå¦èò, ·ò®á» ®í® ﰮ豵®¤è«® ®ò íåê®ò®°®© ï°è·è-
í». Í® â [±ôå°å] ï°è·èí ï°®öå±± íå ¬®¦åò 󵮤èòü â áå±ê®íå·í®±òü,
êàê ừ® ¤®êà§àí® â»øå á«à㮤à°ÿ ¤®â®¤à¬ À°è±ò®òå«ÿ. ‘«å¤®âà-
òå«üí®, íफå¦èò ﮫàãàòü íå·ò®, ê®ò®°®å ±óùå±òâ®âà«® á» ± íå-
®áµ®¤è¬®±òüþ.


58
Omne autem necessarium vel habet causam suae necessitatis
aliunde; vel non, sed est per seipsum necessarium. Non est autem
procedere in infinitum in necessariis quae habent causam suae
necessitatis aliunde. Ergo oportet ponere aliquod primum necessarium,
quod est per seipsum necessarium. Et hoc Deus est: cum sit causa prima,
ut ostensum est. Est igitur Deus aeternus: cum omne necessarium per se
sit aeternum.




59
‚±å ¦å íå®áµ®¤è¬®å è«è è¬ååò ï°è·èíó ±â®å© íå®áµ®¤è¬®±-
òè ®ò ¤°óã®ã®, è«è íå è¬ååò [®ò ¤°óã®ã®], í® íå®áµ®¤è¬»¬ ®á°à-
§®¬ á«à㮤à°ÿ ±à¬®¬ó ±åáå. Í® ï°®öå±± íå ¬®¦åò 󵮤èòü â áå±ê®-
íå·í®±òü â [±ôå°å] íå®áµ®¤è¬»µ [âåùå©], ê®ò®°»å è¬åþò ï°è·è-
íó ±â®å© íå®áµ®¤è¬®±òè ®ò ¤°óã®ã®. ‘«å¤®âàòå«üí®, íफå¦èò
ﮫàãàòü íå·ò® ïå°âè·í® íå®áµ®¤è¬®å. È ýò® “ Á®ã, ﮱꮫüêó Îí
å±òü ïå°âàÿ ï°è·èíà, êàê ï®êà§àí®. ’àêè¬ ®á°à§®¬, Á®ã “ âå·åí,
ﮱꮫüêó â±å ±à¬® ï® ±åáå íå®áµ®¤è¬®å “ âå·í®.




60