<<

стр. 2
(всего 2)

СОДЕРЖАНИЕ


Iieacaoaeuii, ?oi iieeoe?aneea iiiiiaiou Iooeia a o?aaeoeyo iiaeee-
caoeiiiie ?eoi?eee i «iaiaoiaeiinoe ai?uau» n aeaeiui e iaaeaeiui a?a-
aii ooo ?a auee i?e?eneaiu e iyoie eieiiia1. I?e i?aaeaiii ionoonoaee ai-
eacaoaeunoa oiai, ?oi iieeoe?aneea i?ioeaieee E?aiey aaenoao?o a eioa?a-
nao i?aneiaoouo aiaoieo nee, e?aay aayoaeuiinou eiino?aiiuo i?aaiecaoee,
ia naieoeiie?iaaiiay aeanou?, iauyaeyaony iia?uaiie2.
Iaeiiao, o?aoua — a?iey ai neo ii? aini?eieiaaony eae iiaaeuiue aino-
aa?noaaiiue einoeooo. «Eae ?ac "a?iaeneea aacia?acey": aaaiaueia, iane-
eea, aanniuneaiiay iooo?a — e anou oa iaiaoiaeiay iaoae no?aia "aenoei-
eeia" a iiieiaiee i?iaeioeaeuiuo ai anao niuneao a?oii e neiaa, — aaeaao
??acau?aeii oi?iia iaae?aaiea E. A. Aoaeia. — Yoi, nianoaaiii aiai?y,
e anou oio iaiaoiaeiue iiuo i?eaueaiey e ?ai?anneaiiio iauanoao, eioi?ia
e ?anoaieaaaony ooiayuei iieieaieai eae "ii?yaie", o. a. ?aaainoai anao ia-
?aa eiiaiaiie aeanou?»3. Yoi iiaaeu iaeaieaa eiina?aaoeaiiai, a?oae?anei-
ai ii nooe naiae einoeoooa, ainoaaoaainy nia?aiaiiie ?innee a ianeaanoai io
?innee iao?ianeie. Aieaa oiai, eae ioiaoee nio?oaiee Eaaaaa-Oaio?a A. Ea-
aeinii a oiaa e?oaeiai noiea, i?aaieciaaiiiai Oiiaii «Eeaa?aeuiay ien-
ney», eiaiii nae?an ?inneyia eniuouaa?o ainoi?a (e yoio ainoi?a ia?anoaao)
ii iiaiao ia nouanoao?uae a aaenoaeoaeuiinoe eaaaeuiie a?iee: «?ai oo?a
i?aanoaaeaiea i ?aaeuiie a?iee, oai auno?aa a iineaaiea ianyou ?anoao ii-
ceoeaiia ioiioaiea e iaeioi?ie aiia?a?aaiie eaaaeuiie a?iee. Aene?aae-
oaoey nouanoao?uae a?iee e aa aiaiiua ii?a?aiey ia?aaienaeuiui ia?acii
aaaoo e aicauoaie? ia?aca a?iee a aeacao iauanoaa. Oi anou eaaae noaiiaeo-
ny oai ?eua e naaoeaa, oai oo?a aai ?aaeecaoey ia i?aeoeea»4. Anee yoi oae,
oi iieo?aaony, ?oi naaiaiy a?iey a aeacao cia?eoaeuiie ?anoe ianaeaiey anou
oaeay ?a eaaaeuiay e ni?aaaaeeaay iiaaeu ?eciaiiiai ono?ienoaa, eaeei ia-
eiaaa i?aanoaaeyeinu eiiioienoe?aneia iauanoai. Oi?ii oae ?a, eae yoi au-
ei n eiiioienoe?aneei o?aieai, aieuoeinoai iieaaaao, ?oi i?iaeaia ia a na-
iie a?iee, a a enea?aiiie, iaaa?iie i?aeoeea.
Aaconeiaii, ieeeoa?eci nio?aiyaony a iaoeiiaeuiii niciaiee a oi?ia
iinoaeuaee ii i?a?iei a?aiaiai. I?e yoii ii n?aaieoaeuii aaniieacai eae
iaoaieci iaania?aiey ianniaie iiaaa??ee e?aie aeoeaiie aiaiiie iieeoe-
ee. Iiaiaiua iano?iaiey o?a ia iiaoo iaania?eou ie iaia?aiey, ie iiaaa??-
ee neeiaie eee ieeeoa?enoneie iieeoeee i?aaeoaeunoaa. Iiaeeeciaaou ia-
_________________________________
1 Ni., iai?eia?, eioa?au? caianoeoaey ?oeiaiaeoaey e?aieaaneie aaieieno?aoee A. No?eiaa «Io-
oei oe?aieyao ainoaa?noai, a ia naay» a «Eiiniiieuneie i?aaaa» io 28 naioya?y 2004 aiaa.
2 ?oeiaiaeoaeu ONA I. Iao?ooaa cayaee, aunooiay 13 iay 2005 aiaa a Ainaoia, ?oi eiino?aiiua
?acaaaee inouanoaey?o nai? aayoaeuiinou ana aieaa eciu?aiiuie n?aanoaaie, e i?a?aa anaai...…
?a?ac ia?aciaaoaeuiua oiiau. (Ni.: Aeeiia A. Aaoeiaoii ii?iaa?aaao, Ieine iiaoaa??aaao //
Iacaaeneiay aacaoa. 2005. 15 iay.)
3 www.liberal.ru/sitan.asp?Num=537&print=1
4 http://www.liberal.ru/sitan.asp?Num=555


29
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 30




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


uanoai, canoaaeou aai ii?a?oaiaaou ?ai-ieaoau nouanoaaiiui, naaiaiy o?a
iaaicii?ii. «Nia?aiaiiay ?inney, — iia?a?eeaaao E. A. Aoaeia, — yoi aa-
ii?aeeciaaiiia iauanoai, iauanoai aac eee?cee, aac ia?niaeoea, aac iaaa?a
ia eo?oaa aoaouaa, aac i?aanoaaeaiee i oaeyo e iooyo ?acaeoey, niioaao-
noaaiii, aac iiceoeaiuo iniiaaiee aey naiioaa?aiey. E?ae oioyo aeaaiui
ia?acii ?oou aieaa iaania?aiiie e niieieiie ?ecie, ii ?aoo, ?oi yoo ?eciu
ei ono?ieo aeanou»1.
Iuiaoiyy ?inneeneay aeanou ioaaao naaa io?ao a oii, ?oi eaeay au oi ie
auei ieeeoa?enoneay iiaeeecaoey iaaicii?ia. Aaeinoaaiiia, ?aai ?aaeuii
aiaeouny, yenieoaoe?oy ieeeoa?enoneea noa?aioeiu, — yoi iaeioi?ay
eaaeoeiecaoey ?a?eia. E i?eia?o, auei naaeaii ana aicii?iia, ?oiau ai-
aeouny io?o?aaiey ia?iaa io i?acaiiaaiey 60-eaoey Iiaaau: nia?aou a Iin-
eaa aeaa ainoaa?noa e i?aaeoaeunoa iieonioie no?ai, n oai ?oiau Aeaaeie?
Iooei oiou ia iaei aaiu ia i?aaao oicyeia e ianeaaieea Iiaaau noae n?aae
ieo ia?aui, ieacaeinu eoaa aa?iaa, ?ai iiiuoaouny aic?iaeou ?oanoai iaua-
ia?iaiiai aaeiaiey.
A oi ?a a?aiy ieeeoa?enoneea noa?aioeiu iicaiey?o iaania?eaaou onoie-
?eainou iuiaoiaai ?a?eia «oi?aaeyaiie aaiie?aoee», aeiee?o?o aicii?-
iinou e?aiai iiceoeaiiai ?acaeoey no?aiu. «Oi, ?oi iu oaiei, ?ai ai?aeiny,
?oi ninoaaeyao iniiao iaoaai iaoeiiaeuiiai naiiniciaiey, — aa?ie?aneia
i?ioeia, aaeeeay aa??aaa, neeuiay aeanou, a?iiaaiinou oa??eoi?ee, caaiaaai-
iuo a oiaa aan?eneaiiuo aiei, e o. i., — ana yoi naaiaiy nei?aa eeoaao ian
aicii?iinoe iiiyou oo enoi?e?aneo? neooaoe?, eiaooeo, a eioi?ie ieaca-
eanu no?aia», — ioia?aao E. A. Aoaeia2. Nae?aeecaoey Aaeeeie Ioa?anoaai-
iie aieiu e iiaaau a iae i?aiyonoaoao ?aoeiiaeecaoee aini?eyoey e ioaiee
i?ioeiai, a cia?eo, iaoaao iniciaou i?e?iao e ieeeoa?enoneea iniaaiiinoe
i?aaiecaoee ?inneeneiai iauanoaa, iai?a?eaaaony ianneaiinou? ianaeaiey,
aai ia?aeaieai ?acia?aouny a oii, ii?aio ianoiyuaa noieu iaeii?eaeaea-
oaeuii.
?inneyia neeiiiu n?eoaou, ?oi iauanoaaiiia ono?ienoai no?aiu iioi?a
ia a?iaeneia. Ai aeaaa — i?aceaaio, ii ?a aeaaiieiiaiao?uee, eioi?ue ni
ooaaii i?eieiaao noauaiiiniua ?aoaiey. Io, a i?inoui a?a?aaiai ioaiaeo-
ny ?ieu ?yaiauo nieaao, eioi?ui iaaea?eo auiieiyou i?eeacu. Io «iaeaiu-
eiai ?aeiaaea» ie?aai ia caaeneo, aeanoe ia?ia ia neuoao, naaeaou ie?aai
iaeucy e o. i., — e yoi oi?a ieeeoa?enoneea noa?aioeiu. Iau?iue «niaao-
neee» ?aeiaae ia aa?eo a aicii?iinou iiceoeaiie iauanoaaiiie nieeaa?eca-
oee e a eciaiaiey e eo?oaio. N iaiie noi?iiu, ia?ia ia iaia?yao neeiauo
aaenoaee i?aaeoaeunoaa, n a?oaie — aaciieanoaoao, eiaaa yoe aaenoaey i?aa-
_________________________________
1 www.liberal.ru/sitan.asp?Num=537&print=1
2 Oai ?a.


30
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 31




Милитаризм и общественное сознание


i?eieia?ony ia ii aai aiea. E?ae i?aaii?eoa?o ?aoaou iauea, oeiiaua aey
anao i?iaeaiu iiiaeii?ea, a ?anoiii ii?yaea, ioeoiaynu eee oaa?ouaaynu
oai eee eiui ia?acii io aeanoe, a oii ?enea e io neo?au a a?iee. I?e yoii
iaecia?eii auoa e?auo ieeeoa?enoneeo noa?aioeiia iie noaayo nianoaai-
iia aeaaiiieo?ea e eiioi?o.
«Ieeeoa?enoneea noa?aioeiu e oeo?oaiea ea?anoaa ?ecie, eioi?iai
ana a?aiy o?aaoao ianaeaiea, iaoiayony a i?yiie i?ioeaiiiei?iinoe»1, —
eiinoaoe?oao E. A. Aoaeia. Nioeieiae aaea?o auaia: e?aay iiiuoea aean-
oe iio?aaiaaou ?a?oa ai eiy oe?aieaiey iai?iiiniiniaiinoe iaecaa?ii
iaoieeiaony ia neeuiaeoaa nii?ioeaeaiea ianaeaiey, eioi?ia aoaao ?aaae-
?iaaou ii-niaaonee — ?aaiiaooeai, oeieciii, oaeoo?ie, naaioa?ai, iaen-
iieiaieai. A yoi iaeciaiii iai?a?eaaaony ei??oioeae e aioo?aiiei ?ac-
ei?aieai.




_________________________________
1 www.liberal.ru/sitan.asp?Num=538


31
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 32




МИЛИТАРИЗМ И АРМИЯ

Eiae?ii auei au i?aaiiei?eou, ?oi i?aaeaiia ainiianoai ieeeoa?eno-
neeo noa?aioeiia a oiao ?inneeneeo ?oeiaiaeoaeae aie?ii iaa?ioouny ecau-
oi?iinou? aiaiiuo i?eaioiaeaiee, ??acia?iinou? ?anoiaia ia a?ie?, i?a-
a?auaieai aiaiiuo a eciee?iaaiio? i?eaeeaae?iaaiio? eanoo — oi anou
anaie neaanoaeyie o?aaeoeiiiiai ieeeoa?ecia. Iaiaei ie?aai yoiai a ?in-
nee ia i?ienoiaeo. Oioy E?aie? e oaaeinu ?acei oaaee?eou ?acia?u aiaiiuo
?anoiaia, yoi ia neacaeinu ie ia iai?iiiniiniaiinoe ainoaa?noaa, ie ia i?a-
noe?a Aii?o?aiiuo nee. I?ioann ?acei?aiey a?iee i?iaie?aaony ana iyou
eao i?aceaaionoaa Aeaaeie?a Iooeia. Oi, ?oi i?ienoiaeo n ?inneeneeie Ai-
i?o?aiiuie neeaie a ianoiyuaa a?aiy, naiui iaaeyaiui ia?acii aaiii-
no?e?oao, ai eaeie noaiaie iiaoo ?acee?aouny e aa?a i?ioeainoiyou a?oa a?o-
ao oaee ieeeoa?enoia e caaa?e oe?aieaiey iai?iiiniiniaiinoe no?aiu.
Ia?aa ?inneeneeie Aii?o?aiiuie neeaie, io?aa?ueieny a iiaa?iecaoee,
noieo ianeieuei caaa?. Aeaaiay ec ieo — i?eaanoe no?oeoo?o a?iee a niioaao-
noaea n oeiii ainoaa?noaii e iauanoaa, eioi?ua iia aie?ia caueuaou. Ia i?i-
oy?aiee anao 13 eao nouanoaiaaiey ?inneeneie a?iee aaia?aeeoao nio?aiyao ni-
aaoneo? iiaaeu Aii?o?aiiuo nee, ionou e oiaiuoaiio? a aaa (ii iaiei iian?a-
oai) eee aa?a a o?e (ii a?oaei) ?aca. Ia enee??aii, ?oi oaeay a?iey ii?ao auou
yooaeoeaiie, ii oieuei a oii neo?aa, anee ia iaa ?aaioaao any yeiiiieea no?a-
iu e anee ana io?neia ianaeaiea yaeyaony oae iacuaaaiui iiaeeecaoeiiiui
?aca?aii, eioi?ue ii?ii — ii e?aeiae ia?a oai?aoe?anee — i?ecaaou iia cia-
iaia a e?aie iiiaio. ?acoiaaony, oaeay nenoaia ii?ao aaenoaiaaou oieuei a oi-
oaeeoa?iii ainoaa?noaa. Iineieueo a ?innee yeiiiieea ana-oaee ?uii?iay
(ionou e aanuia niaoeoe?aneay), a oae?a aaeea?e?o?ony iniiaiua i?aaa e nai-
aiau e i?eioei aa?oiaainoaa caeiia, iiiuoea nio?aieou niaaoneo? aiaiio? ne-
noaio iaa?ioeanu no?oeoo?iui e?ecenii naaiaiyoiae a?iee.
Yoio aioo?aiiee e?ecen, i?aa?aoeaoee Aii?o?aiiua neeu a ino?aeoo?
nioeaeuio? i?iaeaio, a i?eioeia i?aiaieei. Anee a ia?aea 1990-o aiaia aua
ii?ii auei nii?eou i oii, n ?aai neaaoao ia?eiaou ?aoi?io, oi naaiaiy i?aaea-
ii, ?oi aa iniiaie aie?ai noaou ioeac io i?ecuaiie nenoaiu. Eae ia?aoiaeou
e i?ioanneiiaeuiie a?iee, oi?ioi ecaanoii: yoei iooai o?eaoaou eao iacaa
i?ioee aia?eeaiou, a aaa aiaa iacaa — o?aioocu. Noaiiaie o?aaao oaeie a?-
iee — i?ioanneiiaeuiua oioa?-ioeoa?u. Eiaiii na??aiou, aaoi?eoao eioi-
?uo iaania?eaaaony e iiuoii, e aiaiiui ianoa?noaii, aie?iu iiaaa??eaaou
aenoeieeio a eaca?ia. Aoi?ia aa?iaeoaa iai?aaeaiea ?aoi?iu — ea?aeiaeu-
iia eciaiaiea nenoaiu aiaiiiai ia?aciaaiey e oneiaee i?ioi?aaiey neo?au
ioeoa?aie. ?inneeneee ioeoa?, iaoiayueeny naaiaiy a iiei?aiee e?aiinoii-
ai, aie?ai ia?anoaou auou ie?oi?iui, ia eia?uei i?aaa ia eieoeaoeao aei-
oeeii aiaiiie iaoeiu; aai ia?aiauaiey ii neo?aa aie?iu auou niaa?oaiii


32
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 33




Милитаризм и армия


i?ic?a?iu, a iacia?aiey ia auoanoiyuea aie?iinoe — i?ioiaeou ia eiieo?-
niie iniiaa. O?aoua — nicaaiea yooaeoeaiie nenoaiu a?a?aaineiai eiio?iey.
Iia i?aaiieaaaao Ieienoa?noai iai?iiu, ninoiyuaa ec a?a?aaineeo ?eiiaie-
eia, e ioe?uoue aaoaeece?iaaiiue aiaiiue a?a?ao, oi?ie?oaiue e eiio?i-
ee?oaiue Ainoaa?noaaiiie Aoiie. ?aoaa?oia — oii?yai?aiea no?oeoo?u
e oiaiuoaiea ?eneaiiinoe aiene. Iaiia?aiaiii iaiaoiaeii ?aoeoaeuii aa-
ieeeoa?ece?iaaou ana aaaiinoaa (ca enee??aieai nianoaaiii Ieienoa?noaa
iai?iiu), eioi?ua eia?o a naiai ninoaaa aiaiiua ?anoe.
Yoeo ia? auei au ainoaoi?ii, anee au e eo ?aaeecaoee i?enooieee aanyou
eao iacaa. Naaiaiy caaa?a iiiaie?aoii onei?ieeanu ec-ca oiai, ?oi ia iai?ii-
io? noa?o ieacuaa?o aeeyiea iiaua oaeoi?u. I?a?aa anaai yoi iiaua iao?-
ii-oaoie?aneea ?ac?aaioee. Aeaaiaa?y ei i?iiuoeaiii-?acaeoua no?aiu —
a ia?ao? i?a?aau Niaaeiaiiua Ooaou — noaee iaeaaaoaeyie i?eioeieaeuii
iiauo nenoai aii?o?aiee, ?oi a nai? i?a?aau i?eaaei e ea?aeiaeuiui ecia-
iaieyi a aiaiiie no?aoaaee e oaeoeea aiaauo aaenoaee. Aa?iaeoei iieai
aiy noaei eioi?iaoeiiiia i?ino?ainoai. Oe?ieiianooaaiia eniieuciaaiea
?acaaauaaoaeuiuo niooieeia e aanieeioiuo eaoaoaeuiuo aiia?aoia i?eaaei
e oiio, ?oi «ooiai aieiu», i eioi?ii ienae oii Eeaocaaeo (oi anou ionoonoaea
aanie?oii ainoiaa?iiai ciaiey i aaenoaeyo i?ioeaieea), ?annayeny. I?e yoii
iauaaeiaiea eioi?iaoeiiiuo nenoai n aunieioi?iui i?o?eai, eniieucoa-
iui n aiaauo ieaooi?i (naiieaoia e ei?aaeae), eioi?ua iiaoo iaoiaeouny ca
aanyoee eeeiiao?ia io ciiu aiaauo aaenoaee, nie?aoeei a?aiy, eioi?ia i?i-
oiaeo io iaia?o?aiey a?aaa ai aai iieiiai oie?oi?aiey, ai ianeieueeo ie-
ioo. Eae ?ac iiyoiio e?aeneie a?iee oae e ia oaaeinu ie ?aco eiio?aoaeiaaou
aia?eeaineea niaaeiaiey, eioi?ua, iaieea oueu e ioe?ua oeaiae, ?aaeenu
e Aaaaaao. Aia?eeaiou oie?oi?aee e?aeneea niaaeiaiey i?e iiiuoea eo-
aa-ieaoau auaaeioouny, aua ai oiai, eae oa ainoeaaee ?oaa?ae ?acaa?ouaaiey.
Aianoa n oai iiyaeeenu i?eioeieaeuii iiaua i?ioeaieee e oa?icu. Eo, a io-
noonoaea aieaa ?aoeeo oa?ieiia, i?eiyoi eiaiiaaou «ia?aoia?iaiui oa??i?ec-
iii». Yoi ia a?a?aaaiua ainoaa?noaa, a ieeeeiiu e?aae, eioi?ua a ?acoeuoaoa
i?ioanna aeiaaeecaoee ieacaeenu ia iai?eia iaaeno?aeuiiai iooe ?acaeoey ?aei-
aa?aneie oeaeeecaoee. Yoe ieeeeiiu, ninoaaey?uea iiaaaey?uo? ?anou iana-
eaiey oae iacuaaaiiai Aieuoiai Aee?iaai Ainoiea1, i?aanoaaey?o naaa i?ien-
oiayuaa a ie?a eae ianooieaiea a?aaia eneaia, iieooa?ueony ia o?aaeoeiiiua
ionoeuiaineea oaiiinoe. ?acoiaaony, e cia?eoaeuiie ?anoe ?inneyi i?enoua ia-
aaaeaaoiia i?aanoaaeaiea ia ie?o?a?uai ie?a, iaiaei iaei eoi ec ieo aioia
ieaoeou ?eciu? ca iiaaao iaa auaoiaiiui a?aaii. A ionoeuiaineii ie?a oaeeo
e?aae nioie, anee ia ouny?e. O?aae?aneee ia?aaien ninoieo a oii, ?oi ia i?eie-
_________________________________
1 Ii iiaie? aaoi?ia yoiai oa?ieia, Aieuoie Aee?iee Ainoie ioaaouaaao oa??eoi?e? io
Iaa?eoaiee e Ooiena ai N?aaiae Acee.


33
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 34




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


iaaiay eie nia?aiaiiay oeaeeecaoey aaea ei ?a ?ac?ooeoaeuiia i?o?ea. E yoi
ia oieuei ianna?e?neee naiieao, eioi?ue a neo?aa caoaaoa oa??i?enoaie-eaie-
eaaca eaaei i?aa?auaaony a e?ueaoo? ?aeaoo, e ia oieuei iai?aaie?aneea oaia?a-
iey, ec eioi?uo ii?ii aac o?oaa nii?oaeou iiuio? ac?ua?aoeo. Yoi aua e Ei-
oa?iao, iicaiey?uee oa??i?enoe?aneei niiauanoaai iaoiaeouny aac ?anoeie
i?aaiecaoee. ?oiau eieoee?iaaou oa??i?enoe?aneea aeou, ainoaoi?ii ?annueaou
iia?iaiua eino?oeoee, eioi?ua aaeiiiuoeaiieee i?i?ooo e i?eiaiyo ia i?ae-
oeea (ia neo?aeii ana yenia?ou aiai?yo naaiaiy i «naoaaii oa??i?ecia»). N oa?i-
cie oa??i?ecia oanii naycaia e oa?ica ?ani?ino?aiaiey yaa?iiai i?o?ey.
Yoio iiaue i?ioeaiee ia eiaao iaycaoaeunoa ie ia?aa eaeei ainoaa?noaii, ia
naycai iaiaoiaeiinou? iaania?eaaou aaciianiinou eaeiai au oi ie auei ia?iaa,
nio?aiyou oiou eaeea-oi iaoa?eaeuiua oaiiinoe. Iaiai?io, ii caeioa?aniaai
a iaeneiaeuiii eiee?anoaa ?a?oa n?aae ie?iiai ianaeaiey ia oieuei a no?aiao,
eioi?ua ii n?eoaao «a?aaaie», ii e a oao, aaa iaoiayony aai nianoaaiiua aacu.
Aaau ?ai aieuoa aoaoo ?a?oau e ?ac?ooaiey, oai aieuoa e?aae iiniaoeo i?e-
niaaeieouny e nayuaiiie aieia n a?aaaie eneaia. Yoio i?ioeaiee ii?ieeauaaao
ana noa?ua i?aanoaaeaiey i naa??eaaiee aa?anni?a e ioii?a aio. «Ooiai aieiu»,
eae aeaei, en?ac oieuei aey oiai, ?oiau iiyaeouny a iiaii iaee?ua. ?oiau ?anna-
you aai, iaai iiiyou, ?oi aaeaaony a aieiaao anaaicii?iuo yeno?aienoia.
Ana yoi noaaeo ia?aa aii?o?aiiuie neeaie e?aiai ec ainoaa?noa i?eioe-
ieaeuii iiaua iai?inoua caaa?e, ii iaeioi?ua ?aoaiey a iaeanoe i?aaieca-
oee a?iee i?aaeaiu. Iaeeoi iaiaoiaeiinou naaeaou aiaiio? i?aaiecaoe?
iaeneiaeuii aeaeie. Iieacaoaeuii, ?oi eae ?ac nae?an a NOA eaoo yenia?e-
iaiou ii nicaaie? «iiaoeuiuo» a?eaaa, eioi?ua iiaoo aeaieciaiyouny a ni-
ioaaonoaee n iinoaaeaiiuie ia?aa ieie aiaauie caaa?aie (a neo?aa «eeanne-
?aneeo» aiaauo aaenoaee i?ioea ?aaoey?iie a?iee a ninoaa a?eaaau aaiayony
oaieiaua iia?acaaeaiey, a a i?e i?iaaaaiee ie?ioai??aneie iia?aoee — ii-
a?acaaeaiey, iniauaiiua «oaiia?aie»). I?e yoii no?oeoo?a aii?o?aiiuo
nee, eo no?aoaaey e oaeoeea aie?iu auou oaeeie, ?oiau auea aicii?iinou
a iaeneiaeuiie noaiaie eniieuciaaou iao?ii-oaoie?aneea ainoe?aiey.
Ioaaou ia yoe auciau aua ia iaeaaiu. Ii ?inneeneay a?iey aa?a ia euao
eo. Aaia?aeeoao, eioi?ue aeaaiie naiae caaa?ae n?eoaao nio?aiaiea ianniaie
iiaeeecaoeiiiie a?iee, i?aaii?eoaao eaii?e?iaaou nouanoao?uea i?iaea-
iu. A yoii niunea ??acau?aeii iieacaoaeuii ioiioaiea e iiaui oi?iai aa-
aaiey aieiu, au?a?aiiia a «Aeooaeuiuo caaa?ao ?acaeoey Aii?o?aiiuo nee
?O», iineaaiai ni a?aiaie aieo?eiaeuiii aieoiaioa, iiaaioiaeaiiii
Ieienoa?noaii iai?iiu a 2003 aiao. N iaiie noi?iiu, aiaiiia ?oeiaianoai
ainoaa?noaa ia ii?ao eaii?e?iaaou i?aaeaiiai. «Niaa?oaiii ynii, ?oi in-
iiaiie oaa?iie neeie a nia?aiaiiuo eiioeeeoao aunooiaao aicaooiue eii-
iiiaio. E oio, eoi ai neo ii? n?eoaao, ?oi a nia?aiaiiie aieia, eae e ai Aoi-
?ie ie?iaie, ?aoa?ueie aoaoo oaa?u oaieiauo eeeiuaa, ?eaao onoa?aaoeie


34
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 35




Милитаризм и армия


i?aanoaaeaieyie. A?aa ia i?eaaao e iai ia oaiea. A?aa i?eeaoeo e iai ia na-
iieaoa eee ainoaaeo i?o?ea ii aicaooo, — aiai?ee Na?aae Eaaiia a naiai
aieeaaa, i?aanoaaeyy yoio aieoiaio1. — ?nii, ?oi a nia?aiaiiie aieia oniao
aoaao ia noi?iia oiai, eoi nii?ao ooieoeiiaeuii eioaa?e?iaaou ana eioi?-
iaoeiiiua iioiee e ei??aeoe?iaaou ieaiu aiaaiai i?eiaiaiey a caaeneii-
noe io eciaiy?uaeny ianoaiiaee a ?a?eia ?aaeuiiai a?aiaie. Yoi icia?aao,
?oi a iia?aoeaiii iino?iaiee a?oiie?iaee aiene aie?iu i?enoonoaiaaou
?acaaauaaoaeuii-eioi?iaoeiiiue oaio?, aaenoao?uee a ?aieao ?aaeuiiai
ianooaaa a?aiaie; aaoiiaoece?iaaiiay aunieicaueuaiiay nenoaia oi?aaea-
iey aieneaie e i?o?eai; a aeaaiia — aicaooii-einie?aneee yoaeii, auiie-
iy?uee eae ?acaaauaaoaeuiua, oae e oaa?iua ooieoee. Nia?aiaiiay aieia
o?aaoao oae?a e iiauoaiey onoie?eainoe n?aanoa nayce e oi?aaeaiey aienea-
ie». Ii a oii ?a aieeaaa ieieno? ooaa??aaao e ia?oi i?yii i?ioeaiiiei?-
iia: «Oioy caaiaaaiea ainiianoaa a aicaooa e ianne?iaaiiia i?eiaiaiea au-
nieioi?iiai i?o?ey nio?aiyo ?aoa?uaa aicaaenoaea ia enoia aii?o?aiiie
ai?uau, iie ia nieia?o iaiaoiaeiinoe i?iaaaaiey ianne?iaaiiuo iacaiiuo
iia?aoee neeaie nooiiooiuo aiene. ??acia?iay caaeneiinou io iiaaa??ee
n aicaooa aoaao yaeyouny oaeoi?ii, ia?aie?eaa?uei aiaaia i?eiaiaiea aii-
?o?aiiuo nee»2.
Aiai?y i ?aaie?oee a aiaiiii aaea, ?inneeneea aaia?aeu iaia?aiii nai-
ayo i?iaeaio e iinoaaeai aunieioi?iiai nia?aiaiiiai i?o?ey. Ca neiaeaie
inoaaony aii?in, ii?ao ee eniieuciaaou oaeia i?o?ea ianniaay a?iey, ne?i-
aiiay ii niaaoneiio ia?acoo. I eaeii oe?ieii eniieuciaaiee iao?ii-oao-
ie?aneeo ainoe?aiee ii?ao eaoe ?a?u, anee o?e ?aoaa?oe i?ecuaieeia ia
eia?o aa?a n?aaiaai ia?aciaaiey?3 I eaeii yooaeoeaiii eniieuciaaiee
nia?aiaiiuo aii?o?aiee aaeaoeae ii?ii aiai?eou, eiaaa iaeao ?inneeneeo
eno?aaeoaeae aaaa i?aauoaao 25 ?ania a aia4 aianoi iaiaoiaeiuo 150?
I?e oaeii iaeaoa, eae ni?aaaaeeai caiaoee iaei ec o?anoieeia e?oaeiai noi-
ea «?inneeneee ieeeoa?eci — i?aiyonoaea iiaa?iecaoee», i?ioiaeaoaai
a ai?aea 2005 aiaa a Iineaa, aa?aioee, ?oi ieeio oaa?aiii aceaoeo, anou,
ii iao ieeaeeo aa?aioee, ?oi ii oniaoii i?ecaieeony. No?aieaiea e?aie
oaiie nio?aieou eiee?anoai (?eneaiiinou ee?iiai ninoaaa, eiee?anoai naii-
eaoia) iaecaa?ii aaaao e ioeaco io eniieuciaaiey iiauo ?ac?aaioie e a ei-
ia?iii n?aoa — e nouanoaaiiiio ionoaaaie? ?inneeneeo Aii?o?aiiuo nee.
No?aieaiea eaii?e?iaaou iao?ii-oaoie?aneee i?ia?ann — i?aaeaiia
neaanoaea ?inneeneiai ieeeoa?ecia. Aio o?a iieoi?a aaea eaao ai?uaa, eioi-
_________________________________
1 http://www.mil.ru/articles/article3667.shtml
2 Oai ?a.
3 http://lenta.ru/news/2005/03/31/army/
4 Ni.: Aieiaei A. «Eioi Eiaey-2004»: ?aciuoeaiey aia nionoy // Iacaaeneiia aiaiiia iaic?aiea.
2005. 11 ia?oa.


35
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 36




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


?o? Oeeuyi Ooeea? iacuaaao eiioeeeoii ia?ao «oaoiieiaaie» e «aieoaa-
ieeaie»1. «Oaoiieiae» — yoi aiaiiua eioaeeaeooaeu, iieaaaaoea, ?oi o?a-
aeoeiiiue ?inneeneee niinia aaaaiey aiaauo aaenoaee, eioi?ue a cia?e-
oaeuiie noaiaie iniiaai ia ?anoi?eoaeuiii ?anoiaiaaiee ?eaie neeu, a oae-
?a auiineeainoe e ioaaaa ?ae?ooia-e?anouyi, ia niioaaonoaoao aieaa
o?aaiaaieyi nia?aiaiiie aieiu. Ii iiaie? «oaoiieiaia», eioi?ua iayca-
oaeuii iiyaeyeenu, eiaaa noaiiaeeinu i?aaeaiui, ?oi a i?a?aaiie ?ac ia en-
iieuco?ony ainoe?aiey i?a?aaiie iao?ii-oaoie?aneie ?aaie?oee, ?inney ia
iiaea aieuoa iicaieeou naaa eaii?e?iaaou aicii?iinoe aiaiiie oaoieee.
«Aieoaaieee», iai?ioea, iieaaaee, ?oi iniaua ea?anoaa ?onneiai nieaaoa
iicaiey?o eiiiaine?iaaou oaoie?aneia i?aainoianoai e?aiai i?ioeaieea
e iiaaaeou ianiio?y ie ia ?oi. Aaia?ae I.E. A?aaiie?ia a 1870–1880-o ai-
aao ana?uac aieacuaae, ?oi niiniaiinou i?aaiciiaaou nia?ou e no?aaaiey anou
iniiaa «oaaeunoaa», iniaaiii i?enouaai ?onneiio nieaaoo. A ?aciua a?aiaia
«aieoaaieee» ii-?aciiio iauyniyee aaccaaaoio? noieeinou ?onneiai nieaa-
oa — aai ?aeeaeiciui ?oanoaii, iniaaiiinoyie iaoeiiaeuiiai oa?aeoa?a, aa-
?ie a eaae eiiioiecia... E eae a 1870-o «oaoiieia» Iee?oei i?ioeainoiye
«aieoaaieeo» A?aaiie?iao, a a 1930-o Oooa?aaneee i?ioeainoiye Aoaaiiiio,
oae ia ?oaa?a XX e XXI aaeia ia?aeuiee Aaia?aeuiiai ooaaa Eaaoiei i?i-
oeainoiye ieieno?o iai?iiu Na?aaaao. Eae ianei?ii caiaoeou, a ?innee
«oaoiieiae» anaaaa ieacuaaeenu a i?iea?uoa, a «aieoaaieee» aaciaeacaiii
?aniea?eaaeenu ?o?eie ?eciyie, iiaaa??eaay auaiaiua aaia?aeeoaoo ieou.
?acoiaaony, naaiaiy ieeoi ia ?eneoao ioe?uoi i?ioeaiiinoaaeyou «neeo
aooa» iniauaie? nia?aiaiiie aiaiiie oaoieeie. Iaiaei aaia?aeu, ii nooe,
enee??a?o aicii?iinou ?aoeoaeuiiai ia?ainiauaiey Aii?o?aiiuo nee, ia-
noaeaay ia nio?aiaiee ianniaie iiaeeecaoeiiiie a?iee. Oaeay a?iey ai
a?aiy aieiu aie?ia ian?eouaaou 6–8 ieeeeiiia ?aeiaae2, a yoi cia?eo, ?oi
oaoie?anee ia?aaii?o?eou aa iaaicii?ii. Aaei ia oieuei a oii, ?oi ?innee
ia iia neeo i?iaiaeou oaeia ia?aaii?o?aiea e iiaaa??eaaou iiaeeecaoeii-
iua ?ano?nu oaeeo ?acia?ia. Niaa?oaiii i?aaeaii, ?oi iiaeeeciaaiiua nie-
aaou aoaoo ia a ninoiyiee eniieuciaaou nia?aiaiio? aiaiio? oaoieeo.
Aua aieaa iieacaoaeuii ioiioaiea aiaiiiai ?oeiaianoaa no?aiu e iiiuo-
eai ia?ai?eaioe?iaaou ?inneeneea Aii?o?aiiua neeu ia ai?uao n «oa??i-
?eciii». Iinea o?aaaaee a Oaao?aeuiii oaio?a a Iineaa, eiaaa ?a?aineea
oa??i?enou caoaaoeee aieaa 800 caei?ieeia, ?inneeneee i?aceaaio, oi?u-a-
oi?u eae i?aceaaio NOA aiaii ?aiuoa, ?aoee iauyaeou ei aieio iian?ao
a ie?a. «Ia?aoia?iaiue oa??i?eci iaaeaao e aaaao naay ana aieaa ?anoiei.
Oi oai, oi caanu a ie?a ?acaa?ony oa?icu ni noi?iiu oa??i?enoia ii i?eiaia-
_________________________________
1 Fuller, W.C. Strategy and power in Russia. ?. 124–125.
2 Ni.: Enoi?ey aiaiiie no?aoaaee ?innee. I., 2000. N. 528.


36
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 37




Милитаризм и армия


ie? n?aanoa, niiinoaaeiuo ni n?aanoaaie ianniaiai oie?oi?aiey, — neacae
oiaaa Aeaaeie? Iooei ia niaauaiee n ?eaiaie i?aaeoaeunoaa. — ? n iieiie
ioaaonoaaiiinou? oi?o cayaeou, ?oi anee eoi-oi oioy au iiiuoaaony eniieuci-
aaou iiaiaiua n?aanoaa a ioiioaiee iaoae no?aiu, oi ?inney aoaao ioaa?aou
ia?aie, aaaeaaoiuie oa?ica ?inneeneie Oaaa?aoee. Ii anai ianoai, aaa ia-
oiayony naie oa??i?enou, i?aaiecaoi?u yoeo i?anooieaiee, eo eaaeiua e oe-
iainiaua aaioiiaeoaee. Iia?a?eeaa? — aaa au iie ie iaoiaeeenu. Niioaao-
noao?uea oeacaiey ii aianaie? eciaiaiee a ieaiu i?eiaiaiey Aii?o?ai-
iuo nee aoaoo aaiu naaiaiy Aaia?aeuiiio ooaao Aii?o?aiiuo nee
?inneeneie Oaaa?aoee»1.
I?e yoii eciaiaiey auei i?aaei?aii aianoe ia oieuei a Eiioaioe? ia-
oeiiaeuiie aaciianiinoe (aieoiaio noaoai aaeea?aoeaiue), ii e a ieaiu
i?eiaiaiey Aii?o?aiiuo nee. A yoi aiieia eiie?aoiua e iioiio nae?aoiua
aieoiaiou — ii nooe, ieaiu aaaaiey aieiu i?ioea ioaaeuiuo ainoaa?noa, ei-
oi?ua, eae iieaaaao Aaiooaa, i?aanoaaey?o oa?ico aaciianiinoe ?innee.
Iaeioi?ua ioa?anoaaiiua e eiino?aiiua yenia?ou iiniaoeee cayaeou
i ei?aiiii iiai?ioa a ?inneeneie aiaiiie no?aoaaee, eioi?ue iea?ao ?aoa-
?uaa aeeyiea ia noauao aiaiiie ?aoi?iu. E iie, eiia?ii, auee au i?aau,
anee au iooeineee i?eeac aue auiieiai. Iaiaa anaai ianniaay iiaeeecaoe-
iiiay a?iey i?eaiaia aey aioeoa??i?enoe?aneie aayoaeuiinoe. I?ioeaiia?-
oecaineay aieia aaaaony iaeeeie a?oiiaie e i?aaiieaaaao aunieo? noaiaiu
iao?aiiinoe nieaao e na??aioia, eo ?aciinoi?iii?? iiaaioiaeo. E?iia oi-
ai, io ieaaoeo ioeoa?ia o?aaoaony oiaiea i?iyaeyou eieoeaoeao e aioia-
iinou i?eieiaou naiinoiyoaeuiua ?aoaiey — ea?anoaa, eioi?uo aiaiiia ?o-
eiaianoai aaconiaoii aiaeaaaony aaaa ee ia ni a?aiai inaau Naaanoiiiey.
Iaiaei yoe ea?anoaa aaniieaciu (anee aiiaua ia a?aaiu) aey Aii?o?ai-
iuo nee, aaenoao?ueo e?oiiuie iannaie. A yoeo oneiaeyo neaaay ee?iay
iiaaioiaea ?yaiauo eiiiaine?oaony eo ?eneaiiinou?, a io ioeoa?a o?aaoao-
ny eeou ne?oioeaciia aaciaiai?i?iia auiieiaiea e?auo i?eeacia ai eiy
inouanoaeaiey ieaiia aunoaai eiiaiaiaaiey, a eioi?ua aai, eiia?ii ?a,
ieeoi ia niae?aaony iinayuaou.
Aiaiiia ?oeiaianoai i?ae?anii iniciaei, ?ai ii?ao iaa?ioouny aee??a-
iea aioeoa??i?enoe?aneeo caaa? a ?enei caaa? Aii?o?aiiuo nee, e ioe?iaai-
ii i?ieaii?e?iaaei i?eeac i?aceaaioa. Nionoy anaai o?e ianyoa iinea caya-
eaiey Iooeia ieieno? iai?iiu Na?aae Eaaiia, ii nouanoao, aacaaoe?iaae
aa?oiaiiai aeaaiieiiaiao?uaai. «Ia iie acaeya, — cayaee ii, — naaiaiy ii-
ea aua i?a?aaa?aiaiii aiai?eou i eiie?aoiii niaa??aiee eciaiaiee a iai-
?iiiuo i?ei?eoaoao ?innee, a ooieoeyo e caaa?ao aa Aii?o?aiiuo nee a nay-
ce n oa?icie ia?aoia?iaiiai oa??i?ecia. Yoe aii?inu o?aao?o ouaoaeuiie
_________________________________
1 http://www.kremlin.ru/text/appears/2002/10/29532.shtml


37
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 38




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


i?i?aaioee a nenoaia eae eniieieoaeuiie, oae e caeiiiaaoaeuiie aeanoae
no?aiu... Ei?aiiiai ia?aniio?a iniia ooieoeiie?iaaiey Aii?o?aiiuo nee
ia o?aaoaony... Iia aoiaaony, ?oi a ?aaioa ii ooi?iaie? caaa? ia oieuei Ai-
i?o?aiiuo nee, ii e anae aiaiiie i?aaiecaoee ainoaa?noaa a ie?iia a?aiy
iniiaiia aieiaiea iaai oaaeeou oaeei iai?aaeaieyi, eae ?acaaaea e iiiaa-
uaiea, caueoa e io?aia ainoaa?noaaiiie a?aieou, nenoaiu eiiioieeaoee,
anao ee??aauo yeaiaioia e iauaeoia iaoeiiaeuiie eio?ano?oeoo?u, a oae?a
iiaaioiaea nee e n?aanoa e aaenoaeyi a ??acau?aeiuo neooaoeyo»1.
Nionoy aua ianeieuei ianyoaa a a?io??a «Aeooaeuiua caaa?e ?acaeoey Ai-
i?o?aiiuo nee ?O» o?a auei i?yii neacaii, ?oi Aii?o?aiiua neeu iiaoo ea-
?aou oieuei aniiiiaaoaeuio? ?ieu a aioeoa??i?enoe?aneeo iia?aoeyo. Aanuia
ioe?iaaiii ia nae n?ao auneacaeny i?aceaaio Aeaaaiee aiaiiuo iaoe Iaoioo
Aa?aaa: «Iaaicii?ii ioaea?uny e io oiai oaeoa, ?oi NOA, iaeioi?ua a?oaea
no?aiu IAOI iuoa?ony eniieuciaaou oa?ico oa??i?ecia eae i?ee?uoea aey ?a-
oaiey naieo aaeaei eaoueo aaiiieeoe?aneeo caaa?. I?eaioaoey Aii?o?aiiuo
nee oieuei ia iaeeea eiioeeeou e eieaeuiua aieiu eee oieuei ia ai?uao
n oa??i?eciii aanuia iiania. E ia oieuei iioiio, ?oi eieaeuiua aii?o?aiiua
eiioeeeou ii ia?a aiaea?aiey a ieo a?oaeo noi?ii iiaoo ia?a?anoe a aieuoo?
aieio, iniaaiii anee eo ?aoeoaeuii ia i?ana?u, eae yoi aaeaaony nae?an a ?a?-
ia. Aaei aua a oii, ?oi iaiiaieay iai?aaeaiiinou no?ieoaeunoaa e iiaaioiaee
Aii?o?aiiuo nee i?eiaieoaeuii eeou e oaeei aiaiiui eiioeeeoai ii?ao
i?eaanoe e aaa?aaaoee a?iee, oeioa e ioeoa?neeo eaa?ia»2.
Aey oiai ?oiau nio?aieou a?ie? niaaoneiai ia?acoa, aiaiiui io?ai aei-
aaeuiue i?ioeaiee, e eo?oa anaai ia yoo ?ieu iiaoiayo Niaaeiaiiua Ooaou.
Iiyoiio aii?aee ?aaoey?iui cayaeaieyi i iaiaoiaeiinoe ?anoe?you aiai-
iia nio?oaie?anoai n NOA, ?inneeneay a?iey ii-i?a?iaio i?eaioe?iaaia
ia i?ioeainoiyiea aia?eeaineei aii?o?aiiui neeai. A «Aeooaeuiuo caaa-
?ao...» iia?iaii aiai?eony i iaiaoiaeiinoe aioiaeou aienea e io?a?aie?
aicaooii-einie?aneie iia?aoee. Ii a ie?a nouanoaoao oieuei iaii ainoaa?-
noai, niiniaiia oaeo? iia?aoe? i?iaanoe.
?acoiaaony, ieeoi ec ?inneeneeo aaia?aeia ana?uac ia niae?aaony aiaaaou
n aia?eeaioaie, ii iia i?ee?uoeai ieeeoa?enoneie ?eoi?eee eaa?a anaai
nio?aiyou nouanoao?uo? no?oeoo?o a?iee, a oae?a ia eia?uo? aiaeiaia
a ie?a aiaiio? i?aaiecaoe? ainoaa?noaa, eiaaa iiieii Aii?o?aiiuo nee ai-
aiiay neo?aa i?aaoniio?aia aua a aia?ii aanyoea ieienoa?noa e aaaiinoa.
I?e yoii ieeoi e ia aoiaao iiaoyaeaaou ?inneeneo? a?ie? ai o?iaiy aia-
?eeaineie. Ana ieaiu iai?iiu ?innee iniiauaa?ony ia eaaa ianniaie iiae-
eecaoee. A no?aoaae?aneea iaiaa?u iaycaoaeuii aee??a?ony ia oieuei eie-
_________________________________
1 ?aaiaiea ia i?aai // ?inneeneay aacaoa. 2003. 14 yia.
2 Aa?aaa I. Eaeea Aii?o?aiiua neeu io?iu ?innee? // Ioa?anoaaiiua caienee. 2002. ? 8.


38
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 39




Милитаризм и армия


oaoeiiiua oaa?u ii oa??eoi?ee NOA, ii e i?ecua ?aca?aenoia. A ea?anoaa
aa?iaeoaai ainoe?aiey 2002 aiaa Na?aae Eaaiia iacaae iiaeeecaoe? 7,5 ou-
ny?e ?aeiaae (oi anou oneeaiiie a?eaaau eee aeaecee ie?iiai a?aiaie) e ia-
?aa?ineo eo ia ianeieuei ouny? eeeiiao?ia. A 2005 aiao a oiaa aani?aoa-
aaioiuo ii ianooaaai eiiaiaii-ooaaiuo iaiaa?ia «Ueo Cao?aeuy-2005»
auei caaaenoaiaaii o?a 57 ouny? ?aeiaae!1
Aaiuae (e iaiaeua) ia i?iaaaaiea iiaiaiuo ia?ii?eyoee i?eoiaeony io?u-
aaou io n?aanoa, auaaeaiiuo ia aiaao? iiaaioiaeo; Ieiiai?iiu i?eioeieaeuii
aa?ii aaiiino?e?iaaou, ?oi iii niiniaii a ?an «?» i?ecaaou iia ?o?ua ieeee-
iiu ?aca?aenoia. Iaiaei iaiaoiaeiinou? nio?aiyou e iiaaa??eaaou «iiaeeeca-
oeiiiue ?ano?n» aiaiiia aaaiinoai ii?aaauaaao naia ia?aeaiea ia?aoiaeou
e oi?ie?iaaie? Aii?o?aiiuo nee ia aia?iaieu?aneie iniiaa. I?e ioeaca io
anaiauae aieineie iaycaiiinoe eiee?anoai ?aca?aenoia cia?eoaeuii oiaiuoeo-
ny, e i?aaeoaeunoao ia oaanony i?e oa?ica e?oiiiianooaaiie aieiu i?ecaaou
ieeeeiiu e?aae. E?iia oiai, aiaiiua iaia?aiii eaii?e?o?o oio oaeo, ?oi no?a-
oaae?aneea caianu aii?o?aiee, aioieoee e i?iaiaieunoaey, iaiaoiaeiua aey
iniauaiey iiiaiieeeeiiiie a?iee, aaaii en?a?iaiu, a ?inneeneay i?iiuo-
eaiiinou o?a ieeiaaa ia aoaao a ninoiyiee yoe caianu ainiieieou.
Nio?aiy?uayny noaaea ia anaiauo? iiaeeecaoe? aaeaao aanniuneaiiuie
aa?a ne?iiiua iiiuoee iiaa?iece?iaaou Aii?o?aiiua neeu oioy au ?anoe?-
ii. A niioaaonoaee n i?eiyoie a 2003 aiao «Oaaa?aeuiie oaeaaie i?ia?aiiie
ia?aoiaa e eiiieaeoiaaie? aieineeo aie?iinoae aiaiiineo?aueie, i?ioi-
ayueie aiaiio? neo?ao ii eiio?aeoo» e 2008 aiao eiio?aeoieeaie aie?iu
auou oeiiieaeoiaaiu 80 ?anoae e niaaeiaiee (ec ieo 72 — a Aii?o?aiiuo ne-
eao, iauae ?eneaiiinou? 130 ouny? na??aioceeo e nieaaoneeo aie?iinoae2).
Ec ieaia ?aoi?iu neaaoao, ?oi ioiuia a ?aieao Aii?o?aiiuo nee aoaoo
ninouanoaiaaou aaa a?iee. Iaia yeeoiay, ninoiyuay ec ?anoae e niaaeiaiee
iinoiyiiie aioiaiinoe, a eioi?uo ana aiaiiineo?auea caiyou enee??eoaeu-
ii aiaaie iiaaioiaeie e ia ioaeaea?ony ia oicyenoaaiiua ?aaiou, a a?oaay
ii-i?a?iaio eiiieaeoo?uayny ii i?ecuao, iayooaeoeaiay e aanniuneaiiay,
iioi?ay ia o??uio. A i?eioeia n oaeie neooaoeae ii?ii auei au nie?eou-
ny (oioy iiiyoii, ca?ya eaeiai aioo?aiiaai iai?y?aiey iia iaecaa?ii a naaa
ianao), anee au auei ynii, ?oi «iieeia iiaiai no?iy» aie?ii noaiiaeouny ana
aieuoa, a «iau?iuo» ?anoae — ana iaiuoa, e oae ai iieiiai en?aciiaaiey
iineaaieo. Ii iao, yoiai ia i?iecieaao. «Iaycaoaeuiue i?ecua a a?ie? inoa-
iaony anaaaa», — oii?ii oaa?aeo ieieno? iai?iiu.
_________________________________
1 http://www.uralpolit.ru/kurgan/news/?art=23689
2 Ni.: Na?aae Eaaiia: «Iai io?ia ieeeeiiiay a?iey» // Ecaanoey. 2005. 22 oaa?. Ai?i?ai, a ei-
oa?au? ?o?iaeo «Eoiae» (2005. ? 15) Eaaiia aiai?eo i 133 ouny?ao nieaaoneeo e na??aioneeo
aie?iinoae, ?oi naeaaoaeunoaoao i oii, ianeieuei na?uacii aiaiiia aaaiinoai ioiineony e ia?n-
iaeoeaa ia?aaiaa a?iee ia eiio?aeo.


39
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 40




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


Yoi icia?aao, ?oi e n iiyaeaieai oeiiieaeoiaaiiuo eiio?aeoieeaie ni-
aaeiaiee Ieienoa?noao iai?iiu iao ieeaeie io?au iaiyou eiioaioe? iai-
?iiu ainoaa?noaa e ianniaie a?iee. Noaei auou, ii?aaauaaaony o?iaeeaay
no?oeoo?a ioeoa?neiai ei?iona, eiaaa iieeiaieeia aieuoa, ?ai eaeoaiaioia:
aie?ai ?a eoi-oi eiiaiaiaaou aeaeceyie ?aca?aenoia. E ia i?eaaony ie?aai
iaiyou a nenoaia aiaiiiai ia?aciaaiey, anee ioeoa?u aie?iu aaaaou i?ecua-
ieeai eeou naio? yeaiaioa?io? aiaiio? iiaaioiaeo. Nio?aiy?ony «iia-
iiuiinoe», iaoa?uea i?iiuoeaiiui i?aai?eyoeyi ?aaioaou yooaeoeaii
e iaania?eaa?uea yoei i?aai?eyoeyi iaaanei?unoio? iiaeo ?eiiaieeia
Ieienoa?noaa iai?iiu. Oaeay a?iey ieeiaaa ia aoaao i?ioanneiiaeuiie, aia
caaeneiinoe io oiai, eaeia ?enei eiio?aeoieeia aoaao a iae neo?eou.
Niaeaneaoenu n iaiaoiaeiinou? iiyaeaiey einoeoooa i?ioanneiiaeuiuo
na??aioia, aiaiiia aaaiinoai ia icaaioeeinu nicaaieai niaoeaeuiuo o?aa-
iuo caaaaaiee aey eo iiaaioiaee1. Ana naaeinu e oiio, ?oi auioneieeai
iau?iuo o?aaie, eioi?ua ioneo?eee anaai-oi ianeieuei ianyoaa, «ianoie?e-
ai» i?aaeaaa?o iiaienaou eiio?aeo. ?acoiaaony, yoe na??aiou, ia eiay ie
niaoeaeuiuo ciaiee, ie iiuoa, ia niiaoo iia?eieou naaa ?iaanieeia, eioi-
?ua i?ineo?eee ?iaii noieuei ?a. Oaeei ?a ia?acii — iooai oa?ic e ia?e-
ia — oi?ie?o?ony oaeua eiio?aeoiua ?anoe2.
Iaeiiao, niaa?oaiii i?aaeaii, ?oi iiaie a?iee io?ai iiaue ioeoa?:
?aeiaae, iinayoeaoee naay iinoiyiiiio niaa?oainoaiaaie? a aiaiiie i?i-
oannee, iieo?eaoee iaiaoiaeiia aoiaieoa?iia ia?aciaaiea, ?oiau noaou ia-
noiyuei eeaa?ii. Ii ?aoi?ia aiaiiiai ia?aciaaiey i?aaiieaaaao aae?aiea
a i?yii i?ioeaiiiei?iii iai?aaeaiee: ia?eia iao?aiey aoaao nie?auai
n iyoe ai ?aou?ao eao. Aaeaaony yoi n oaeu? eeoeou aoaoueo ioeoa?ia aei-
eiia i «a?a?aaineii» aunoai ia?aciaaiee e oai naiui oaa??aou eo a a?iee.
I?e yoii a Ieienoa?noaa iai?iiu aaea?o aea, ?oi ia iiieia?o, ianeieuei
nieceony o?iaaiu oao, eoi aua?ae ioeoa?neo? i?ioanne?.
Ec neia ieieno?a iai?iiu i?yii neaaoao, ?oi iaiia?aiaiii n nicaaieai
?anoae e niaaeiaiee iinoiyiiie aioiaiinoe, oeiiieaeoiaaiiuo eiio?aeoie-
eaie, aiaiiia aaaiinoai iaia?aii aiaeaaouny ioiaiu aieuoeinoaa ion?i?ae
io neo?au a Aii?o?aiiuo neeao. «O ian nae?an aaenoaoao 29 ion?i?ae io i?e-
cuaa. Ooo iu ie?iaua ?aei?aniaiu, — niiauaao Na?aae Eaaiia. — Ii ?ya
ion?i?ae, ia iie acaeya, iiaea?eo ia?aniio?o e ioiaia»3. Oi anou ion?i?ee
ioiaiyo ai, a n?iee neo?au nie?aoyo iinea oi?ie?iaaiey ec eiio?aeoieeia

_________________________________
1 N. Eaaiia iaauaao, ?oi oeiiieaeoiaaieai anao aiene i?ioanneiiaeuiuie na??aioaie Ieie-
noa?noai iai?iiu caeiaony ia ?aiuoa 2008 aiaa. («Eoiae» io 11.04.05.)
2 Nieaaou-n?i?ieee 505-ai iioino?aeeiaiai iieea, aeneioe?iaaiiiai a Eiaooaoee, niiauaee, ?oi
eo iia aaaeaieai canoaaey?o iiaienaou eiio?aeo. Ni.: Naaoiaa C. Nieaaou-n?i?ieee ia oioyo a
?a?i? // ?onneee eo?ua?. 2005. 11 ia?oa.
3 Na?aae Eaaiia: «Iai io?ia ieeeeiiiay a?iey».


40
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 41




Милитаризм и армия


?anoae iinoiyiiie aioiaiinoe: «E 1 yiaa?y 2008 aiaa iu aie?iu ia?aaanoe
ia eiio?aeo oieuei ii eeiee Ieiiai?iiu 144 ouny?e aie?iinoae nieaao
e na??aioia. ? ieeiaaa ia aiai?ee, ?oi iu aoaai ia?aaiaeou ia eiio?aeo an?
a?ie?. ?anoe aiaaie aioiaiinoe — ia?aue oaa. E oieuei iinea yoiai ii?ii
aoaao ?aaeuii aiai?eou i nie?auaiee n?iea ii i?ecuao n aaoo eao ai 12 iany-
oaa»1. E oieuei a oii neo?aa, anee aiaiiua aoaoo oaiaeaoai?aiu ninoiyieai
yoeo ?anoae.
Anee ioiaieou ion?i?ee ia oaanony (a ia?aea 2005 aiaa Ieienoa?noai iai-
?iiu auei auio?aaii ionooieou: a neooaoee, eiaaa no?aio nio?ynaee ieoei-
ae i?ioanoa i?ioea iiiaoecaoee euaio, aeanou ?aoeea ia ?aca?a?aou a?a?aai),
Eaaiia iaauaao ea?aeiaeuii nie?aoeou eiee?anoai aiaiiuo eaoaa?2. Ieii-
ai?iiu iaia?aii i?ecuaaou a a?ie? ia nooaaioia, a auioneieeia aocia.
?ae?ooneay nenoaia auea iaiie ec aeaaiuo i?e?ei ii?a?aiey ?innee iia
Naaanoiiieai a 1856 aiao, ii ?aoi?iaoi?ai a oa?aiea 10 eao i?eoeinu i?ai-
aieaaaou neeuiaeoaa nii?ioeaeaiea, ?oiau caiaieou aa i?ecuaiie nenoaiie.
Oi?ii oae ?a nae?an, eiaaa i?ecuaiay nenoaia onoa?aea, ieeiei ia?acii ia
niioaaonoaoao o?iai? ?acaeoey aiaiiie oaoieee e yaeyaony oy?aeui a?aia-
iai aey yeiiiieee no?aiu, aunoee ?inneeneee aaia?aeeoao ai?aony ca nio?a-
iaiea yoie nenoaiu, ?oeiaianoaoynu naieie ei?unoiuie eioa?anaie. Ionou
Aeaaeie? Iooei e Na?aae Eaaiia n?eoa?o ?inneeneeo aaia?aeia «aiaiiuie
i?ioanneiiaeaie» — naie ioa?anoaaiiua aiaia?aeuieee i?ae?anii cia?o
oaio nianoaaiiiio i?ioanneiiaeecio. Ia naiii aaea iie oieuei e oia?o, ?oi
i?ecaaou ia?iiiia eiee?anoai e?aae, i?aaieciaaou eo naiia i?eieoeaiia ai-
aiiia iao?aiea, a iioii eniieuciaaou yoe ia?iiiua iannu, caiaiyy ia?aii-
eioua a ia?aii ai? aeaecee naa?eie. Oae Niaaoneee Ni?c aiaaae oanou aa-
nyoeeaoee iacaa, oae, oaa?aa?o ian, ?inney niae?aaony aiaaaou caao?a. Iuo-
eaiea ioa?anoaaiiuo aiaia?aeuieeia — eeanne?aneia iuoeaiea
ieeeoa?enoia, eae aai iienuaaao A. Aaaon: «Aieuoeinoai ieeeoa?enoia, ao-
ao?e a iieeoeea eiina?aaoi?aie, yaey?ony ii naiae oeeinioee aioeiaoa?e-
aeenoaie. Iie anaaaa i?aaii?eoa?o ?anoiaiaaou e?aae, yeiiiiy ia iaoa?ea-
eao»3. Iiyoiio ii ii?aaaeaie? ia?a?aiu ia i?iaae e?aua iiiuoee aa?oia-
iiai aeaaiieiiaiao?uaai e ieieno?a iai?iiu canoaaeou aiaia?aeuieeia
caaioeouny i ?ecie e cai?iaua ie?ieo ?eiia.
?inneeneea aaia?aeu ioaa?o naaa io?ao a oii, ?oi ieeaeie a?oaie a?ieae
iie eiiaiaiaaou ia iiaoo — oieuei ianniaie i?ecuaiie. E iiyoiio anaie
neeaie i?aiyonoao?o ?aoi?ia Aii?o?aiiuo nee e eo iiaa?iecaoee. Caue-
uay aiaiiue i?ecua, iie caueua?o iineaaiee nio?aieaoeeny yeaiaio ni-

_________________________________
1 Na?aae Eaaiia: «Iai io?ia ieeeeiiiay a?iey».
2 Eaeaoieeiaa I. Ie?iia a?aiy // Eoiae. 2005. 11 ai?.
3 Vagts, A. A history of militarism. P. 13–15.


41
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 42




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


aaoneie oioaeeoa?iie nenoaiu, oianeaaiaaiiue a? io naiiaa??aaey. Ioeac
io i?ecuaa icia?ae au ieii?aoaeuiue ioeac io ainoaa?noaaiiiai «oyaea», ai-
aiiay neo?aa iinoaiaiii i?aa?auaeanu au a i?ioanne?, eioi?o? ii?ii nai-
aiaii auae?aou. Iaiaei anee ?inneeneay yeeoa aoaao e a aaeuiaeoai ?oei-
aianoaiaaouny ieeeoa?enoneeie i?aa?annoaeaie, oi neooaoey ii?ao noaou ia-
ia?aoeiie: iaiia?aiaiii n i?iaie?a?ueiny ?acei?aieai Aii?o?aiiuo
nee ana aieaa aunieea aie?iinoe aoaoo caieiaou ioeoa?u, iieo?eaoea ni-
aaoneia, ii nooe, aiaiiia ia?aciaaiea, eeoa?uaa eo aa?a iaiaea ia iieeoe-
?aneo? eieoeaoeao. ?ac?ua ia?ao ?aaeuiinou? e ieoieiaece?iaaiiuie
i?aanoaaeaieyie i iae ii?ao i?eaanoe e niaa?oaiii iaaaaeaaoiie o?aeoia-
ea i?ienoiayuaai, ii?ao a eoiaa iiaaeaioou ia e?ao? aaaio??o — e iia-oi
e iaa?iaony ?acaaeii ?innee, eioi?ui oae e?ayo ioaaou e?aieaaneea iieeo-
oaoiieiae.




42
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 43




МИЛИТАРИЗМ И КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТЬ РОССИИ

A i?aauaoueo aeaaao auea i?aai?eiyoa iiiuoea iieacaou, neieu iaaoaii
inoaoi?iua yaeaiey ?inneeneiai ieeeoa?ecia e niioaaonoao?uea noa?aioeiu
aeey?o e ia i?ioann ainoaa?noaaiiiai oi?aaeaiey, aee??ay i?eiyoea ?aoa-
iee, e ia iauanoaaiiia niciaiea, e ia nianoaaiii iai?iiiniiniaiinou no?a-
iu. Iaiaei icia?aao ee yoi, ?oi ieeeoa?eci a i?eioeia ia ii?ao auou na?u-
aciie, anee ia iniiaiie aae?ouae neeie iiaa?iecaoee no?aiu? O?oaii ioaa-
oeou ia yoio aii?in iaiicia?ii.
Ieeoaa ia oeoe io oiai, ?oi na?uaciua iiiuoee iiaa?iecaoee ?innee, i?e-
ianoea aannii?iua ?acoeuoaou (eo ioaiea auoiaeo aaeaei ca ?aiee aaiiie
?aaiou), inouanoaeyeenu iia ciaiaiaie iieiie ieeeoa?ecaoee iauanoaa.
Iao? I, no?iy eiia?e?, no?aieeny e iaeneiaeuiiio i?aa?auaie? no?aiu
a eaca?io1. A aua aieuoae noaiaie ieeeoa?enoneia iainiiaaiea iaiaoiaeii-
noe iiaa?iecaoee iu iaia?o?eaaai o Noaeeia: «Iu ionoaee io ia?aaiauo
no?ai ia 50–100 eao. Iu aie?iu i?iaa?aou yoi ?annoiyiea a aanyou eao. Ee-
ai iu naaeaai yoi, eeai ian niiioo»2.
Ia i?ioy?aiee aaeia ?inney ?aua anaai i?eaaaaea e aiaiiie iiaeeecaoee,
aaau eiioaio?e?iaaou ainoaa?noaaiiua ?ano?nu n oaeu? iiaa?iecaoee. Aieaa
oiai, anou iiaiea, ?oi, iai?aaeyy aicii?iinoe yeiiiieee (e eniieucoy aaiuae
io i?iaa?e iaooe) ia ?aaeecaoe? eiaiii aunieioaoiieiae?aneeo aiaiiuo
i?iaeoia, ?inney nii?ao i?aiaieaou ?ac?ua n aaaoueie i?iiuoeaiii ?acae-
ouie ainoaa?noaaie. A eiioa eiioia, ?acaa ia aiiea aii?o?aiee naaeaea
NNN?, a oaia?u e ?inne? aaaouae yaa?iie aa??aaie, ?acaa ia ?aaeecaoey ai-
aiiuo ?aeaoiuo i?ia?aii iaa?ioeanu o?eoioii a einiina? Ia?ao oai, anee
aa?eou ioeoeaeuiui cayaeaieyi, ioa?anoaaiiue iai?iiii-i?iiuoeaiiue
eiiieaen (IIE) e a ianoiyuaa a?aiy iaeaaaao iaeeie «i?i?uaiuie oaoiiei-
aeyie», a?iaa oao, ?oi iicaieeee nicaaou «ieaie?o?uea aiaaieiaee», ia eia-
?uea aiaeiaia a ie?a. Eacaeinu au, aaei ca iaeui: iaania?eou iaeiieaiiuie
io i?iaa?e iaooe n?aanoaaie ?inneeneeo o?aiuo, eioi?ua ?ac?aaaouaa?o «ia
eia?uea aiaeiaia a ie?a» oaoiieiaee, — e ?inney ec aoonaeaa?ia iao?ii-oao-
ie?aneie ?aaie?oee aaoiiaoe?anee auoiaeo a ?enei eeaa?ia. A yoi a nai?
i?a?aau iaania?eo aunieo? eiieo?aioiniiniaiinou — oo naio?, ainoe?aiea
eioi?ie ia oae aaaii Aeaaeie? Iooei iauyaee iaoeiiaeuiie eaaae3.
_________________________________
1 «Eiaaa aiaeece?oaou ?acaeoea eaae Iao?a i ainoaa?noaa, ?aoi?ia oi?aaeaiey, a?inaaony a aeaca
niciaoaeuiay i?eaioaoey ia aiaiiua ia?acou, ia i?eaaiea ainoaa?noao ?a?o aaeiiai a?aiaeicii-
ai aiaiiiai iaoaiecia, — ioia?aao ecaanoiue enoi?ee Aaaaiee Aieneiia. — I?e yoii nianoaai-
ii no?aia, aa ia?ia auee ia aieaa ?ai enoi?ieeii ?ano?nia — e?aneeo e oeiainiauo — aey ni-
aa??aiey aeaaioneeo ii oai a?aiaiai aii?o?aiiuo nee». (Aieneiia A. A?aiy iao?ianeeo ?a-
oi?i. E.,1989. N. 261.)
2 Noaeei E. Aii?inu eaieiecia. I., 1947. N. 329.
3 president.strana.ru/print/207372.html


43
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 44




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


Iiaa?eou a noieu aeanoyuea ia?niaeoeau aiaieuii nei?ii: ianeieuei ec-
aanoiuo iiiuoie eniieuciaaou IIE eae aaeaaoaeu iiaa?iecaoee, i?aai?eiy-
oua a iineaaiea 20 eao, iaa?ioeenu iieiui i?iaaeii. Ainoaoi?ii aniiiieou
ai?aa?aaneo? i?ia?aiio eiiaa?nee, eioi?ay i?ineaaeeanu i?iecaianoaii ei-
iao e eano??eu ec oeoaia. Noieu ?a iea?aaii caaa?oaeenu e i?aai?eiyoua
a 1990-o aiaao iiiuoee ia?aaanoe ioa?anoaaiiue IIE «ia ie?iua ?aeunu».
Aicieeaao iiaic?aiea, ?oi a iniiaa ?inneeneiai iai?iiii-i?iiuoeaiiiai
eiiieaena iaoiaeony ia?oi, ?oi ia iicaieyao eniieuciaaou aai auaa?ueany
ainoe?aiey aey iiauaia eiieo?aioiniiniaiinoe no?aiu.
Neaaoao eiaou a aeao, ?oi naie yoe iao?ii-oaoie?aneea i?i?uau (ii e?aeiae
ia?a, oa, eioi?ua iai ecaanoiu) ainoeaaeenu a ?acoeuoaoa eiioaio?aoee anao ?a-
no?nia ainoaa?noaa ia eaeii-oi iaiii iai?aaeaiee. E oiio ?a ioaiea eo ian-
ooaaa e cia?eiinoe, ai anyeii neo?aa a iineaaiea 25 eao, ianeieuei caauoaia.
Aaia?ae-iaei? a ionoaaea A. C. Aai?eei aicaeaaeye a oa?aiea aeeoaeuiiai a?a-
iaie 4-e IEE Ieienoa?noaa iai?iiu e ia i?ioy?aiee aaoo n eeoiei aanyoeia
eao ?ac?aaaouaae e eniieuciaae nenoaio iaoiae?aneiai iaania?aiey aiaeeca
o?iaiy oaoie?aneiai niaa?oainoaa anaai, ?oi aaeaeinu a ?aeaoii-einie?aneie
oaoieea (caiaoei, yoi eae ?ac oi iai?aaeaiea, aaa o NNN? auee iaeneiaeuiua
ainoe?aiey e ?acoeuoaou). «Any nenoaia iaoiaee auea iino?iaia ia oii, ?oi
aiaeec ia?eiaeny n o?iaiy oaoie?aneiai niaa?oainoaa yeaiaioiie aacu, iaoa?e-
aeia, anao enoiaiuo i?iaoeoia, eioi?ua eniieuciaaeenu aey nicaaiey ?aeaou, —
?anneacuaaao A. Aai?eei. — Caoai ioaieaaeny o?iaaiu oaoie?aneiai niaa?oai-
noaa ioaaeuiuo nenoai, aa?aaaoia, aaeaaoaeae, nenoai oi?aaeaiey. Iioii oaee-
eii o?iaaiu ?aeaou-iineoaey. Iioii — aanu eiiieaen, e ooaa aee??aeenu yen-
ieoaoaoeiiiua oa?aeoa?enoeee. A eoiaa nicaaaaeny iaeee eaaaeuiue ia?acao,
eioi?ue oi?ie?iaaeny ia iniiaa iaoeo i?aanoaaeaiee e ciaiee iai anao ia?a-
aiauo ainoe?aieyo. A iioii niaaoneea ?aeaoiua nenoaiu n?aaieaaeenu n yoei
eaaaeuiui ia?acoii. A eo?oai neo?aa iao iineoaeu onooiae ii naiei oa?aeoa-
?enoeeai ia?aaiaiio ia?acoo — a yoi, eae i?aaeei, auea aia?eeaineay nenoa-
ia — ia 15–20 i?ioaioia. A inoaeuiuo neo?ayo iu ionoaaaee a ?acu. Ec-ca o?ia-
iy yeaiaioiie aacu, ec-ca ionoonoaey aunieioi?iuo i?aoeceiiiuo i?eai?ia.
Iai?eia?, oi?iinou aia?eeaineeo ?aeao auea a aaa ?aca auoa, a ianna nenoai-
iiai oi?aaeaiey — a aaa n iieiaeiie ?aca ie?a»1. Yoi o?acaay e niaa?oaiii
ni?aaaaeeaay ioaiea.
Aieaa oiai, ii?ie ia?oi «ia eia?uaa aiaeiaia a ie?a» iioiio e i?iecai-
aeeinu, ?oi i?iecaanoe «ii?iaeuiia» ia iiaee. E i?eia?o, ?inney iieo?eea
a ianeaanoai io NNN? oieeaeuiua naiua aieuoea a ie?a iiaaiaiua ?aeaoiua
e?aena?u i?iaeoa 941. Auei iaeaaii oieeaeuiia oaoie?aneia ?aoaiea: ?aea-
oiiinou i?aanoaaey?o niaie eaoaia?aiu. A i?e?eia aanuia i?icae?aneay:
_________________________________
1 www.liberal.ru/sitan.asp?Num=552&print=1


44
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 45




Милитаризм и конкурентоспособность России


ionoaaaiea a iaeanoe eiiiiceoiuo iaoa?eaeia ia iicaieeei nicaaou eiiiaeo-
io? ?aeaoo. A ?acoeuoaoa, ?oiau ?acianoeou ia iiaeiaea eiee?anoai ?aeao, ni-
iinoaaeiia n oai, ?oi auei ?acaa?iooi ia aia?eeaineeo noaia?eiao oeia
«Iaaei», iio?aaiaaeinu no?ieou ?aeaoiiinao a aaa ?aca aieuoa, ?ai «Iaaei».
Nianai ?anoei aiai?eo i aicii?iinoyo ioa?anoaaiiiai IIE A. A. Ceiei,
aieuoa o?ao aanyoeeaoee i?i?aaioaaoee a niaaoneie ?aaeiyeaeo?iiiie i?i-
iuoeaiiinoe: «?inneeneee ei?aia?iue eiiieaen aue auaaaai ca ?aiee eii-
eo?aioee. Ana ii?aaaeyeinu iinoaiiaeaieai OE e Niaieia, a iniaaiiinoe ei-
aaa ?a?u oea i nenoaiao, eioi?ua a i?eioeia iaaicii?ii eniuoaou, iai?eia?
i i?ioeai?aeaoiie iai?iia. Oniaoii ieii?eony i?iaeo eee i?iaaeii, a in-
iiaiii ii?aaaeyeinu iiaienu? ainoaoi?ii aieuoiai eiee?anoaa caeac?eeia,
i?aanoaaeoaeae i?iiuoeaiiinoe, aiaiiuo, eioi?ua aanyoeaie eao a yoii aa-
ea o?anoaiaaee. A iauai, ia i?ioy?aiee iiiaeo eao iu ?oeiaianoaiaaeenu ii-
aiai?eie: ia noaoenu, iinoaiiaeaiea anou — iu ia?a?aiu ia oniao»1.
A oi ?a a?aiy iaeucy io?eoaou, ?oi anee e auei a niaaoneie iaoea e oao-
ieea ?oi-oi nia?aiaiiia (ionou ia oieeaeuiia e ia naiia ia?aaiaia), oi iii
auei neiioaio?e?iaaii ia ?aoaiee aiaiiuo caaa?. Ia ii?ao ee a oaeii neo-
?aa iiaay ieeeoa?ecaoey i?eaanoe e i?i?uao?
Caanu iaiaoiaeii ia?aoeouny e oai?ee aeaiiai aiaiiiai e yeiiiie?anei-
ai yenia?oa A. A. Oeueiaa, ?ane?uaa?uae ieeeoa?enoneo? nouiinou niaao-
neie yeiiiieee. Ii aai iiaie?, aanniuneaiii nii?eou i oii, eaeie i?ioaio
niaaoneie i?iiuoeaiiinoe ?aaioae a aiaiiuo oaeyo: ioa?anoaaiiay yeiii-
ieea ia 100% auea caiyoa iiaaioiaeie e aieia. A. A. Oeueia iacuaaao yoi
«no?oeoo?iie ieeeoa?ecaoeae». Eiaono?eaeecaoey no?aiu a 1930-o aiaao
eiaea aeaaiie oaeu? (Noaeei, eae ecaanoii, yoiai e ia ne?uaae) iiaaioiaeo
e aiaiiiio i?iecaianoao. Auione «ie?iie» i?iaoeoee, aoau oi iaea?iiu eee
?aeaciiai?i?iua aaaiiu, aue aoi?inoaiaiiie oaeu?. A yoii niunea aanuia
iieacaoaeuiu aaiiua i i?iecaianoaa oaieia a NNN? a 1930-o aiaao — aieu-
oa, ?ai ai anao no?aiao ie?a, aaa–o?e ouny?e a aia. Iaiaei iiaeeecaoeiiiua
iiuiinoe, nicaaiea eioi?uo ieaie?iaaeinu ia aoi?o? iyoeeaoeo, aie?iu
auee auou aioiau e i?iecaianoao 70 ouny? oaieia a aia, e ?ano?nu, iai?aaey-
aiua ia iiaeeecaoeiiiua iiuiinoe, auee iaiiiai aieuoa, ?ai oa, ?oi ia-
i?aaeyeenu ia ?acaeoea oae iacuaaaiuo aiaiiuo io?aneae (oaieino?iaiea, na-
iieaoino?iaiea, i?iecaianoai aiai?eiania e o.a.).
Iiieii AIE ? 1, e eioi?iio Oeueia ioiineo eiiieaen ii i?iecaianoao
aii?o?aiee, nouanoaiaae AIE ? 2 — aeia?o?ioe?iaaiiue nu?uaaie naeoi?
e aaciaua io?anee, — i?iecaiaeaoee ai?acai aieuoa iaooe, iaoaeeia, oeie-
?aneeo i?iaoeoia, ?ai o?aaiaaeinu i?iiuoeaiiinoe. Ana yoi i?aaiacia?a-
einu aey auionea aii?o?aiee, ii oieuei ai a?aiy aieiu. «Any yeiiiieea
_________________________________
1 www.liberal.ru/sitan.asp?Num=555


45
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 46




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


no?aiu no?ieeanu ia oii, ?oi a ie?iia a?aiy oaeea ?ano?nu ia o?aaiaaeenu,
iiyoiio ia?aea?eaaeenu a a?a?aaineee naeoi? aey iiaaa??aiey iaeioi?ie
naaeaine?iaaiiinoe», — n?eoaao A. A. Oeueia1.
Ii nouanoao, a yoie nenoaia a?a?aaineee naeoi? i?iiuoeaiiinoe io?ai
aue oieuei aey oiai, ?oiau a neo?aa iaiaoiaeiinoe iiiaioaeuii ia?ano?ieou-
ny ia aiaiiia i?iecaianoai, a a ie?iia a?aiy iio?aaeyou eceeoiea, iaio?iua
yeiiiieea ?ano?nu. E i?eia?o, ae?ieiey a NNN? auieaaeyee 4,5 ieeeeiia
oiii a aia, 10–11% i?ieaoa oei ia aiaiiia i?iecaianoai, inoaeuiia — ca ene-
e??aieai oiai, ?oi oei ia ecaioiaeaiea ei?ae e oa?aeie (Niaaoneee Ni?c
aue, iaaa?iia, aaeinoaaiiie no?aiie, aaa aiaoiaeenu aaeaou ec ae?ieiey iino-
ao), — aaaaou auei iaeoaa. Ana iaio?iua iiuiinoe aa??aeenu oieuei ia neo-
?ae aieiu: niaeanii aaiooaaianeei ?ac?aaioeai iiaeeecaoeiiiiai ?acaa?ou-
aaiey i?iiuoeaiiinoe, NNN? aie?ai aue ?a?ac 3–6 ianyoaa iinea ia?aea aie-
iu aueoe ia iee i?iecaianoaa — iai?eia?, naiieaoia aianoi iaiie ouny?e
i?aaiieaaaeinu i?iecaiaeou 30 ouny?. Oae ia?aciauaaeenu e aeaaioneea caianu
nu?uy, e ia?iiiua i?inoaeaaaoea i?iecaianoaaiiua iiuiinoe.
?acoiaaony, yoi eca?auaiiay yeiiiie?aneay nenoaia. Iia ia oieuei ia i?aa-
iieaaaea iiauoaiey aeaaininoiyiey a?a?aai, ii e any?anee yoiio i?aiyonoai-
aaea. Iaiia?aiaiii yoi auea ??acau?aeii naaeaine?iaaiiay yeiiiieea: aeaaio-
neay ?anou AAI i?inoi ecuiaeanu ec iai?ioa, ?oi iicaieyei oae iacuaaaiie iea-
iiaie yeiiiieea ia ?acaaeeouny. Eoeuoo?ieia Eai?u ?eiaaiei iaoei iacaae yoi
«no?aoaaeae no?ieoaeunoaa ie?aiea». Ii aai iiaie?, iiaiaiay nenoaia aua
e iaania?eaaea nio?aiaiea aiiiaaiiinoe iauanoaa, ?aaainoai aai ?eaiia a onei-
aeyo anaiauae e eneonnoaaiiie ieuaou. Iaiaei iia iiaea nouanoaiaaou oieuei
a oneiaeyo ?anoi?aeoae ecieyoee e aaoa?eee e auea ia?a?aia ia ?acaae, eae
oieuei oaeu? yeiiiieee ia?anoaaaea auou iiaaioiaea no?aiu e aieia.
A. A. Oeueia ooaa??aaao, ?oi aaeain aue ia?ooai, eiaaa O?ouaa aa?oa ?a-
oee caeoiaou ia Caiaaa ca?ii ca cieioi. A eiaaa cieioi eii?eeinu, aey caeoiee
ca?ia noaee auaiceou iaoou, yaeyaoo?ny iaiei ec aa?iaeoeo yeaiaioia ia?i-
o?aneaaiai aaeaina. A yoii i?e?eiu iineaaiaaaoae eioeyoee, ?acaaeaine?ia-
ee oai. Ai?aa?aa iiiaie?aoii oneeee e?eceniua yaeaiey a yeiiiieea iiiuoea-
ie eiiaa?nee aiaiiiai i?iecaianoaa. Ii yoie eiaeea, yeiiiie?aneee e?ao 1991
aiaa i?iecioae aiana ia ec-ca ??acia?iiai aiaiiiai i?iecaianoaa — NNN? ?oo-
ioe io ia?ai?iecaianoaa nu?uaauo oiaa?ia, i?aaiacia?aiiuo aey io?a iiaeee-
caoeiiiie yeiiiieee. Yenii?o, aey eioi?iai ?inney ioe?ueanu a 1991 aiao, iea-
caeny nianeoaeuiui: ana yoe eceeoee oeuioee ia caiaaiua ?uiee.
Ii iiaie? A. A. Oeueiaa, iuiaoiyy yeiiiieea ?innee i?aanoaaeyao ni-
aie inoaoee no?oeoo?ii ieeeoa?ece?iaaiiie yeiiiieee. Ia?aaien caee??a-
_________________________________
1 Yoa oai?ey auea ecei?aia A. A. Oeueiaui a oiaa neooaoeiiiuo aiaeecia, i?aaieciaaiiuo Oii-
aii «Eeaa?aeuiay ienney».


46
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 47




Милитаризм и конкурентоспособность России


aony a oii, ?oi no?oeoo?iay ieeeoa?ecaoey na?uacii oneeeeanu eiaiii nae?an
ca n?ao ia?iiiiai niaaa a i?iiuoeaiiii i?iecaianoaa e ?ac?anoaiey nu?ua-
aiai naeoi?a. Iiaoo ee inoaoee oaeie yeiiiie?aneie nenoaiu auou eniieuci-
aaiu a oaeyo iiaa?iecaoee no?aiu?
Oai?aoe?anee aiionoeii, ?oi i?aceaaio Iooei, aaioiiaeaoenu i?eia?aie Ia-
o?a I e Noaeeia, iiiuoaaony aic?iaeou no?oeoo?io? ieeeoa?ecaoe? a ianooaaa
anae no?aiu. Ii i?aeoe?anee yoa aa?iyoiinou ie?oi?ii iaea: no?oeoo?iay ieee-
oa?ecaoey iaiuneeia a oneiaeyo ?uiea, noaei auou, aa ainnoaiiaeaiea aa?iao oi-
aa?iue aaoeoeo e anaiauo? o?aaieeiaeo, ?oi a nai? i?a?aau iaecaa?ii iiai?aao
iauanoaaiio? iiaaa??eo ?a?eia. E oiio ?a yoi iio?aaiaaei au iieiie yeiii-
ie?aneie ecieyoee io inoaeuiiai ie?a, a oi a?aiy eae niaa?oaiii i?aaeaii, ?oi
aaaaaiea aaoa?eee ieeae ia aoiaeo a ieaiu E?aiey. Iaiai?io, iaeeoi iaia?aiea
naaeaou ?inne? aa?iui yeaiaioii ie?iaie yeiiiie?aneie nenoaiu. Ii i?e yoii
aeaaiay noaaea aaeaaony ia ?acaeoea ioi?au ia eiiiaaoeiiiuo oaoiieiaee.
Ii iiaie? A. A. Oeueiaa, Aeaaeie? Iooei iaia?ai i?aa?aoeou ?inne? a nu?u-
aao? naa?oaa??aao. A oneiaeyo ?ac?anoa?uaeny ianoaaeeuiinoe ia Aieuoii
Aee?iai Ainoiea, aaa a iniiaiii aiauaaaony aa?iia aey ie?iaie yeiiiieee nu-
?ua — iaoou, i?aceaaio oioae au eiaiii ?inne? naaeaou aa iniiaiui iinoaaue-
eii e naiaai ?iaa anaie?iie eeaaiaie.
Ana yoi — iia eicoiaii, ?oi yenii?o nu?uy iaa?iaony e?oiiuie eiaanoe-
oeyie. Anee au yoi aue ia i?inoi eicoia, ainoaa?noao neaaiaaei au i?iaanoe
?ya iineaaiaaoaeuiuo oaaia ii ?ai?aaiecaoee inoaoeia AIE. Aeaaiue ec
ieo — iineaaiaaoaeuiay aaniaoeaeecaoey aiaiiie i?iiuoeaiiinoe. Anee
a niaaoneie yeiiiieea a?a?aaineee naeoi? neo?ee aiaiiui oaeyi, oi oaia?u
inoaoee AIE aie?iu ia?anoaou auou «ainoaa?noaii a ainoaa?noaa», ii noaou
?anou? a?a?aaineie i?iiuoeaiiinoe. Eiaiii oaeei iooai iioee a 1980-o
aiaao Niaaeiaiiua Ooaou. N oi?ee c?aiey eiiiaaoee eae ?ac aiaiiay i?i-
iuoeaiiinou a oneiaeyo ?uii?iie yeiiiieee i?aanoaaeyao niaie naiue
oaiaiue eaiae, iicaiey?uee ainoaa?noao eiaanoe?iaaou a ?acaeoea ia?aai-
auo oaoiieiaee. Oae, ?aeaaiianeay i?ia?aiia «caacaiuo aiei» (iioa?iaaoay,
eae ecaanoii, iieio? iaoaa?o) iaania?eea ?ac?aaioeo 700 oaoiieiaee, aee?-
?ay ?ac?aaioeo eaae Eioa?iaoa. A cia?eoaeuiie noaiaie eiaiii yoe oaoiiei-
aee, iaiaaeaiii ?aaeeciaaiiua a a?a?aaineii naeoi?a, e i?eaaee e aani?a-
oaaaioiiio ?inoo yeiiiieee NOA a neaao?uaa aanyoeeaoea.
Caiaoei, ?oi ioi?au ia iaoou eee a?oaia nu?ua, ia i?iecaianoaaiiua
iiuiinoe, aaaii onoa?aaoea, a ?aeiaa?aneee eaieoae, iaeiieaiiue niaao-
neei IIE, e yaeyeny aeaaiui aiaaonoaii, iieo?aiiui ?inneae a ianeaanoai
io NNN?. Yoi ia?aciaaiiia ianaeaiea, niiniaiia e ia?aiao?aie?, yoi o?a-
iua e eiino?oeoi?u, niiniaiua iooai i?eaeiaeuiiai ?aoaiey eiiiaine?i-
aaou iauaa iao?ii-oaoie?aneia ionoaaaiea. Iaiaei yoei eaieoaeii iaeucy
auei ainiieuciaaouny iaiiaaiii, aai iaeucy auei ?acianoeou ia n?aoao a eii-


47
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 48




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


no?aiiuo aaieao — e iioiio ia iaai i?inoi ia ia?aoeee aieiaiey. Eaii?e-
?oao aai e iuiaoiyy ?inneeneay aeanou. Iiea aaaoony iiiaieaoiea ?acaiai?u
i aic?i?aaiee iai?iiii-i?iiuoeaiiiai eiiieaena, i?ienoiaeo aai aai?i-
oanneiiaeecaoey: a IIE ioeacuaaaony eaoe iieiaa?u. A ?acoeuoaoa n?aaiee
aic?ano ?aaioieeia IIE no?aieoaeuii i?eaee?aaony e iaineiiiiio. Ana yoi
enee??aao ?aoeiiaeuiia eniieuciaaiea niaaoneiai ianeaanoaa.
Aieaa oiai, anou ana iniiaaiey iieaaaou, ?oi ?inneeneay yeiiiieea iieo?aao
i?yii i?ioeaiiiei?iua eiioeunu. Ieieno? iai?iiu Na?aae Eaaiia cayaee,
?oi Ieienoa?noai iai?iiu ia niae?aaony ai?aau oeiaine?iaaou iao?ii-oaoie-
?aneea enneaaiaaiey a ?aieao iai?iiiiai caeaca1. Aieaa oiai, Eaaiia o?aaoao,
?oiau i?aai?eyoey AIE ia niaee iiauoaou eiia?io? oaio naiae i?iaoeoee
aia caaeneiinoe io ?inoa oa?eoia2. I?e yoii neaaoao o?anou, ?oi a ea?anoaa ia-
aeno?aeuiiai iooe ?acaeoey IIE E?aieu aua?ae naa?oniaoeaeecaoe? aianoi
aaniaoeaeecaoee — nicaaiea aa?oeeaeuii auno?iaiiuo oieaeiaia. Aa?a anee
iie ia?ioo auioneaou a?a?aaineo? i?iaoeoe?, ie?aai iooiiai ec yoiai ia aue-
aao, iioiio ?oi ioi?au ia i?iecaianoai oniaoiuo ia ?uiea oiaa?ia aie?ii ya-
eyouny oaeu? nicaaiey oaeeo oieaeiaia. A naia a?aiy niiauaeinu, ?oi a ?aieao
?ac?aaioee aanieeioiiai einie?aneiai ?aeiiea «Ao?ai», oi?ii oae ?a eae
e i?e ?aaioa iaa i?ia?aiiie «caacaiuo aiei» a NOA, a NNN? auei nicaaii ia-
neieuei nioai i?i?uaiuo oaoiieiaee. Ii a ioee?ea io aia?eeaineeo ?ac?aai-
oie iie auee i?eoeiiioou, ii oi?iiio ii?aaaeaie? A. Ceieia, «iueuiui
iaoeii nae?aoiinoe». Noaino?ieoaeuiue caaia a Eiiniiieunea-ia-Aio?a a na-
?aaeia 1990-o, iuoaynu nianoenu io iaieioaiiai yeiiiie?aneiai e?aoa, i?eia-
?ae aunieiea?anoaaiiia eiii?oiia iai?oaiaaiea aey auionea nia?aiaiiie ia-
aaee, ii ie?aai oae e ia i?iecaae: iioaioeaeuiua caeac?eee e eiaanoi?u iaoi-
aeee noi?iiie nae?aoiia i?aai?eyoea — ?oiau iiianou ia iaai, io?ii auei
eiaou ia iaei aanyoie aiioneia. ?acoiaaony, anou iii?anoai a?oaeo i?eia?ia
oiai, ?oi i?eiaaea?iinou i?aai?eyoey e AIE, ii nouanoao, eeoaao aai aicii?-
iinoe nicaaaaou e auioneaou eiieo?aioiniiniaio? a?a?aaineo? i?iaoeoe?.
Nicaaaony aia?aoeaiea, ?oi, ia ia?anoaaay aiai?eou i aic?i?aaiee ioa?a-
noaaiiiai IIE ca n?ao iiauo oaoiieiaee e eiaanoeoee, iuiaoiaa ?innee-
neia ?oeiaianoai aaaao aai e aeaaee. E?aieu ioeacaeny aa?a io iiiuoie ?an-
o?oeoo?ecaoee AIE. A iai?iiiii caeaca ia auaaey?ony i?ei?eoaou. A ?a-
coeuoaoa, iio?aoea 185 ieeeea?aia ?oaeae a 2005 aiao, Ieienoa?noai
iai?iiu, ii neiaai ia?aiai caianoeoaey aeaau aiaiiiai aaaiinoaa aaia?aea
Aeaenaia?a Aaeioniaa, ?ann?eouaaao iieo?eou ianeieuei iiauo eiiieaenia
IAI N-400 «O?eoio», oanou ioneiauo onoaiiaie iia?aoeaii-oaeoe?aneeo
?aeao «Eneaiaa?-I», aaa no?aoaae?aneea aoiiiua iiaaiaiua eiaee, 40 iiauo
_________________________________
1 Iiaaaa inoaaony ca iaie // ?inneeneay aacaoa. 2005. 4 iay.
2 Na?aae Eaaiia: «Iai io?ia ieeeeiiiay a?iey».


48
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 49




Милитаризм и конкурентоспособность России


oaieia O-90, 92 a?iiao?ainii?oa?a AO?-80 e 24 aiaaua iaoeiu iaoiou
AII-3. E?iia oiai, ia aii?o?aiea AAN aoaoo iinoaaeaiu aaa ?aeaoiiinoa
Oo-160, eno?aaeoaee No-27NI e ?aou?a aa?oieaoa Ie-28I. A ?aeaoiua
aienea no?aoaae?aneiai iacia?aiey aoaoo iinoaaeaiu naiu ia?eiioeiaioaeu-
iuo aaeeenoe?aneeo ?aeao e iyou ?aeao-iineoaeae1. Aaia?aeuiue eiino?oe-
oi? no?aoaae?aneeo ?aeao «Oiiieu-I» ??ee Nieiiiiia o?a oniae cayaeou,
?oi caieaie?iaaiiua iauaiu i?iecaianoaa ia iiaoo iaania?eou aai ?aioa-
aaeuiinou2. A ?oi aiai?eou ia «O?aeaaaiicaaiaa», eeiee eioi?iai i?aaiacia-
?aiu aey auionea nioai oaieia!
Ieeeoa?enoneay ?eoi?eea — a ?anoiinoe, aaneiia?iua cayaeaiey i aioia-
iinoe e e?aiio aeao aiaiiuo aaenoaee — neo?eo a aaiiii neo?aa i?ae?an-
iie oe?iie, i?ee?uaa?uae oniaoiia ?anoeuaiea aiaiiiai a?a?aoa. Ioeac
iaicia?eou yniua i?ei?eoaou a oeiaine?iaaiee iai?a?eaaaony oai, ?oi ia-
iaeua n?aanoaa ?iaiui neiai ?aciacuaa?ony ii anaio IIE. A ?acoeuoaoa ca-
eacaiiay i?iaoeoey i?iecaiaeony ia na?eeii (?oi na?uacii oaaoaaeei au aa),
a a aaeie?iuo yecaiiey?ao. Yoi iaecaa?ii aaaao e aeaaee IIE.
Aeaaiui enoi?ieeii n?aanoa ii-i?a?iaio inoa?ony yenii?oiua caeacu.
Ii aaau ?inney iinoaaeyao aii?o?aiey, nicaaaaaiua ii oaoiieiaeyi o?eaoa-
oeeaoiae aaaiinoe, e i?aai?eyoeyi iaiaoiaeii iaania?eaaou iinoi?iaa?iia
aa?aioeeiia ianeo?eaaiea aua ia 10–15 eao, eia?a yoe aii?o?aiey ieeoi ia
eoieo. Yoi icia?aao, ?oi ana iineaao?uea aiau i?aai?eyoey aoaoo aaoiiaoe-
?anee i?eaycaiu e aaaii onoa?aaoae oaoiieiaee. Auoiaeo, aey oiai ?oiau
auou eiieo?aioiniiniaiuie naaiaiy, iie aie?iu eeoeou naay eiieo?aioin-
iiniaiinoe ia caao?a e iineacaao?a.
Neaaoao i?eciaou: iiaa?iecaoey ?innee ca n?ao ieeeoa?ecaoee auaeyaeo ni-
aa?oaiii iaaicii?iie. E?aieu eeou aanniuneaiii ?anoiaoao aaiuae, ?aeay ca-
aia?eou aiaiiineo?aueo e e?aae, caiyouo a IIE. Ii iiaie? A. A. Oeueiaa,
naaiaiyoiyy eaay i?aa?auaiey no?aiu a noia?aa??aao iaecaa?ii iaa?iaony ia-
?aoiaii e ieeeoa?ecio iiaiai oeia — nu?uaaiai. Aey yoiai aeanou iaia?aia en-
iieuciaaou nu?uaaie iiaeeecaoeiiiue ?ano?n, eioi?ue ainoaeny ae a ianeaanoai
io NNN?, a ea?anoaa enoi?ieea iaiaauaiey «iiaie» iinouaeuoeineie yeeou,
noi?ie?iaaiiie ii aieuoae ?anoe ec i?aanoaaeoaeae neeiauo no?oeoo?. ?ieu a?-
iee, i?aaiio?aieoaeuiuo i?aaiia e niaoneo?a aoaao aeaaiui ia?acii neiioai-
o?e?iaaia ia oii, ?oiau iaania?eou yoie yeeoa iinoiyiiue ainooi e enoi?ieeai
nu?uaauo aiaaonoa. A ?acoeuoaoa ?inney ii?ao i?aa?aoeouny a aeeia iieeoaeneia
ainoaa?noai, iiaiaiia ??iiaia?eeaineei aaiaiiaui ?anioaeeeai. Ai?i?ai,
i?inouanoaoao iii ia aieuoa ?ai ai i?a?aaiiai e?ecena ia?ai?iecaianoaa.

_________________________________
1 Naaa?eiia N. Ioneoeu a?iee e?aiioo // E?aniay caacaa. 2005. 29 yia.
2 ??ee Nieiiiiia: «? iiaiye ia iiae niaoneo?au, aiia?ao i?aceaaioa, i?aaeoaeunoai» // Ecaanoey.
2003. 21 aae.


49
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 50




ЗАКЛЮЧЕНИЕ

Eoae, ?oi ?a i?aanoaaeyao niaie ?inneeneee ieeeoa?eci eae yaeaiea?
Ii?ao iieacaouny, ?oi naaiaiy ii ia?oa. En?acei oioaeeoa?iia ainoaa?noai,
aaaa ee ia aeaaiui i?aaiacia?aieai eioi?iai auei iinoaaeyou ?ae?ooia a a?-
ie?. Eciaieeenu e iniiaiua caaa?e i?iiuoeaiiinoe, eioi?ay yaii ia ii?ao
e o?a ia oi?ao iaania?eaaou aii?o?aieai e aioieoeae iiiaiieeeeiiiua Ai-
i?o?aiiua neeu. Iaeiiao, iao aieuoa aicii?iinoe aaneiio?ieuii eniieu-
ciaaou ?aeiaa?aneea ?ano?nu: no?aia no?aieoaeuii i?eaee?aaony e aaiia?a-
oe?aneie au?a. Yoi aaeaao eiioaioe? ianniaie iiaeeecaoeiiiie a?iee ia-
?aaeecoaiie. Iiiaea yenia?ou oaa?aiu, ?oi ?a?ac o?e–?aou?a aiaa ?enei
?iioae, ainoeaa?ueo 18-eaoiaai aic?anoa, n?aaiyaony n eiee?anoaii aie?-
iinoae aiaiiineo?aueo n?i?iie neo?au niaeanii ooaoiiio ?anienaie? Ai-
i?o?aiiuo nee. Aey oiai ?oiau niioaaonoaiaaou yoiio ?anienaie?, no?aia
aie?ia aoaao ia?anoaou iiiieiyou iiauie eaa?aie i?iiuoeaiiinou e noa?o
oneoa, caaa??aou iiaaioiaeo iaiaoiaeiuo niaoeaeenoia — oi anou ioeacaouny
io iiiuoie iai?aaeyou ?aeiaa?aneea ?ano?nu a yeiiiieeo, a ia a aiaiio?
noa?o. ?oiau o?a a 2008 aiao iieo?eou aicii?iinou i?ecuaaou a a?ie? au-
ioneieeia a?a?aaineeo aocia, Aaiooaa ?anii?yaeeny i?ae?aoeou i?eai noo-
aaioia ia aiaiiua eaoaa?u einoeoooia e oieaa?neoaoia. A?ya ee aaia?aeu,
?aoeaoea ia?aaeou ?inneeneo? yeiiiieeo io i?eoiea iiauo eaa?ia, niaea-
niauaaee naie ieaiu n aaaiinoaaie, ioaa?a?ueie ca oaaiaiea AAI. Iaiaei
aiaieuii nei?i E?aieu aoaao auio?aai naaeaou auai? ia?ao yeiiiie?aneei
?acaeoeai no?aiu e oaiaeaoai?aieai aiaeoee ?inneeneeo aiaiiuo.
Aieaa oiai, ie aey eiai ia nae?ao, ?oi ?acoeuoaoii eae aioo?aiiae aaa?aaa-
oee Aii?o?aiiuo nee, oae e ea?aeiaeuiuo eciaiaiee a ia?aoia?iaiie ianoa-
iiaea noaei oi, ?oi ?inneeneay a?iey iauaeoeaii ia ii?ao iaania?eaaou aaci-
ianiinou ainoaa?noaa, oi anou aaeaou oi, ?aae ?aai iia a?iaa au nouanoaoao.
Ii aeanou i?iaie?aao aaeaou aea, ?oi ia aeaeo yoiai aeoai?aeoaai e?ece-
na, e oaa?you, ?oi ainoaoi?ii aaou aua aieuoa aaiaa aiaiiui, caeoieou iiao?
oaoieeo e aii?o?aiey — e aaei iieaao ia eaa. I?aaeaii, ?oi naaiaiyoiae
aeanoe a?iey io?ia aiana ia aey iai?iiu no?aiu, a aey ?aoaiey niaa?oaiii
eiuo caaa?. E aey eo ?aoaiey eaaaeuia eiaiii a?oae?iay ia?aoi?ie?iaai-
iay a?iey.
Ii a?iaeneie iiaaee i?iaiaeony eae aioo?aiiyy, oae e aiaoiyy iieeoe-
ea. Iooei e aai ie?o?aiea iaia?aiu iiaa?iece?iaaou ?inne? «naa?oo», iie-
?aynu enee??eoaeuii ia aaieieno?aoeaiue ?ano?n. I?e oaeii iiaoiaa iana-
eaiea no?aiu oiiaiaeyaony nieaaoai, ai eiy iiaaau iaycaiiui neaii auiie-
iyou i?eeac, a e?aie, eoi ?eneoao auneacuaaou niiiaiey a i?aaeeuiinoe e
iainiiaaiiinoe i?eeaca, iauyaeyaony eeai o?onii e iaieea?ii, eeai a?a?a-
neei aaaioii.


50
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 51




Заключение


A?iaeneie inoaaony e i?eaieaiay aey cia?eoaeuiie ?anoe ?inneyi iiaaeu
nioeaeuiuo ioiioaiee — iia?eiaiea ieaaoeo noa?oei a niioaaonoaee n
aie?iinou? e caaieai. Iaeiiao, i?eciaiea nouanoao?uae a?iee i?aaeeuiie
e iaiaoiaeiie neo?eo eaaeoeiecaoee iooeineiai ?a?eia e ieeeoie?aoee.
Anoanoaaiii, ?oi ie?o?a?uee ie? aini?eieiaaony ia eia?a eae noai a?aaia

?innee. ?oeiaiaeoaee ainoaa?noaa ii-i?a?iaio ?anniao?eaa?o aieuoo?
?anou eiino?aiiuo ainoaa?noa a ea?anoaa iioaioeaeuiuo i?ioeaieeia. Yoe
acaeyau ia aac oniaoa iaaycuaa?o e ianaeaie?. Ieeeoa?eci i?aa?aoeeny a
aa?iaeoee yeaiaio ?inneeneie naiieaaioeoeeaoee: enoi?ey, io a?aaiae ai
iiaaeoae, i?aiiaiineony eae ?a?aaa iiaaaiiiniuo iai?iieoaeuiuo aiei,
i?aa?aoeaoeo ?inne? a ia?iiio? iiaouanoaaiio? aa??aao.
?inneeneee ieeeoa?eci iiiaiye n?aao iaeoaiey. Oaia?u ii au?a?aaony ia
noieuei a ecauoi?iuo aiaiiuo i?eaioiaeaieyo e iniaii aeeyiee aiaiiuo ia
aeanou, neieuei a noa?aioeiao iuoeaiey yeeou e io?anoe ia?iaa. No?aia, a
oa?aiea o?ao aaeia ia ciaaoay eiie i?aaiecaoee, e?iia aiaiiie, n?eoaao aa
i?aaeeuiie e aaeinoaaiii aicii?iie. Naia ?a a?iey a aaiiii neo?aa — nei-
?aa neiaie ieeeoa?ecia, ?ai aai enoi?iee e iieio. Oaeie «a?a?aaineee ie-
eeoa?eci» yaeyaony iaiei ec aeaaiuo i?aiyonoaee ia iooe iiaa?iecaoee.
Iai?inoi ioaaoeou ia aii?in, aicii?ii ee a aee?aeoai aoaouai ono?a-
ieou yoo i?aa?aao, nouanoao?uo? a aeaa ieeeoa?enoneeo noa?aioeiia. ?aco-
iaaony, iauanoaaiiia niciaiea niiniaii ecaaaeouny io iiaiaiuo ia?a?eoeia
i?e ea?aeiaeuiie niaia ianoaiiaee. Aniiiiei i iineaaiaiiuo Aa?iaiee e
?iiiee, eioi?ua a oneiaeyo eiino?aiiie ieeoiaoee aiaieuii auno?i ecea-
?eeenu io ieeeoa?ecia. Anee ?inneeneay aeanou ia iuoaeanu au yenieoaoe?i-
aaou ieeeoa?enoneea i?aa?annoaee, a acyeanu au no?ieou i?eioeieaeuii eiia
iauanoai, a ianoiyuaa a?aiy yoa i?iaeaia ia noiyea au oae ino?i.
Ii a?ya ee noieo ana?uac ?ann?eouaaou ia oi, ?oi aeanou aa?oa ?aoeony ia
i?eioeieaeuiua ?aoi?iu, aee??ay aiaiio?, e ia?anoaiao eniieuciaaou a
naieo oaeyo noa?aioeiu iauanoaaiiiai niciaiey. A yoi icia?aao, ?oi eeaa-
?aeuiie iauanoaaiiinoe neaaoao o?a nae?an, ia ai?eaaynu aeaaii?eyoiuo
oneiaee, ia?eiaou ?ac?ooaou yoe noa?aioeiu.
I?a?aa anaai iaiaoiaeii neiioaio?e?iaaouny ia iniiaaoaeuiie e?eoeea
o?aaeoeiiiie ?inneeneie iiaaee no?ieoaeunoaa Aii?o?aiiuo nee, eioi?o?
aiaiiua ii nae aaiu ?anniao?eaa?o eae eaaae. Iaiaoiaeii ianoie?eai ?acu-
yniyou, ?oi nouanoao?uay nenoaia aiaiiiai ono?ienoaa no?aiu ia ii?ao auou
?aoi?ie?iaaia a i?eioeia, ?oi aa a?aiy ooei iaanaaaa aianoa n en?aciiaaie-
ai oie ainoaa?noaaiiie iaoeiu, eioi?ay e nicaaia auea, ?oiau iaania?eaaou
yoo nenoaio. Iaiaoiaeii aieacuaaou, ?oi iaiie ec aa?iaeoeo caaa? ainoaa?-
noaaiiiai no?ieoaeunoaa yaeyaony ia?aoia e i?eioeieaeuii eiiio aieneo.
Ia iaiaa aa?iia aaei — i?inaauaiea yeeo. Iaiaoiaeii iaienaou iiaeei-
io?, iniiaaiio? ia ?aaeuiuo oaeoao, a ia ia ieoao aiaiio? enoi?e? ?in-


51
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 52




Российский милитаризм — препятствие модернизации страны


nee, i?a?aa anaai enoi?e? Aaeeeie Ioa?anoaaiiie aieiu. Yoi caaa?a ia?ii-
iie nei?iinoe, e oai, eoi aicuiaony ca aa ?aoaiea, i?eaaony iiiaia nicaaaaou
n ioey: ia oieuei niaaoneay, ii e ai?aaie?oeiiiay aiaiiay enoi?e?aneay ia-
oea iaoiaeeanu iia ?anoeei ainoaa?noaaiiui eiio?ieai, ia aiioneaaoei
neieuei-ieaoau e?eoe?aneiai aiaeeca. Iianii?uai caanu iiaee au neo?eou
na?uaciua enoi?e?aneea o?oau caiaaiuo o?aiuo1, ioaeeeaoey eioi?uo a ia-
oae no?aia ca?iieea au oiou eaeia-oi niiiaiea a iacuaeaiinoe ieeeoa?eno-
neeo noa?aioeiia.
Aua iaiei iai?aaeaieai aie?ii noaou nicaaiea aeuoa?iaoeaiie nenoaiu
aiaiiiai ia?aciaaiey i?e a?a?aaineeo aocao. A o?aaiua i?ia?aiiu ii?ii
aaanoe oaeoeuoaoeaiua eo?nu, aa?uea i?aanoaaeaiea ia enoi?ee aiaiiie
no?aoaaee e aiaiiii eneonnoaa, aiaiiie i?aaiecaoee e aiaiiii no?ieoaeu-
noaa a a?oaeo ainoaa?noaao, i aiaiii-a?a?aaineeo ioiioaieyo. Yoi niinia-
noaiaaei au ia?aei oi?ie?iaaie? eiiai — aaaeaaoiiai — acaeyaa ?inneen-
eie iieeoe?aneie yeeou ia iaania?aiea iai?iiu e aaciianiinoe ainoaa?noaa,
a oae?a iiaaioiaea eiiiaoaioiuo ?eiiaieeia, eioi?ua niiaee au ?aaioaou a
Ieienoa?noaa iai?iiu a aoaouai, eiaaa yoi aaaiinoai noaiao a?a?aaineei.
Oaeei ia?acii, auei au iiei?aii ia?aei nicaaie? iacaaeneiie aiaiiie
yenia?oecu. (Iioi?a, ?oi oaia?u, eiaaa Aaiooaa aiciaia?eeny cae?uou aiai-
iua eaoaa?u a aieuoeinoaa a?a?aaineeo aocia, inouanoaeou yoe ieaiu aoaao
eaa?a: Ieiiai?iiu iioa?yao aicii?iinoe aaaeaiey ia ?aeoi?ia.)
Iiaiaiua i?aaei?aiey, eiia?ii, iiaoo eacaouny ieaiaie i?ae?aniiaoo-
iiai ia?oaoaey. A iuiaoiae ?innee iai?inoi iaeoe n?aanoaa ia aioeieeeoa-
?enoneia i?inaauaiea, oai aieaa ?oi ?acoeuoaou aai i?iyayony nionoy aiau, an-
ee ia aanyoeeaoey. Oai ia iaiaa ia?eiaou yoo ?aaioo, i?e?ai iaiaaeaiii, i?i-
noi iaiaoiaeii. A i?ioeaiii neo?aa «inoaoi?iue» ?inneeneee ieeeoa?eci
oae e aoaao iaiei ec aeaaiuo i?aiyonoaee ia iooe iiaa?iecaoee no?aiu.




_________________________________
1 Iai?eia?: Colton, T.C. 1981. Commissars, Commanders, and Civilian Authority: The Structure of
Soviet Military Politics. Cambridge, Mass: Harvard University Press; Geyer, D. 1987. Russian imperi-
alism: the interaction of domestic and foreign policy. 1860–1914. Yale University Press; Menning, B.
1999. Bayonets before bullets: the Imperial Russian Army. 1861–1914. Indiana University Press.
December; Odom, W.E. 1998. The Collapse of the Soviet Military. Yale University Press; Brian, T.
2003. Politics and the Russian Army: Civil-Military Relations. 1689–2000. N.Y.: Cambridge University
Press; Fuller, W.C. 1999. Strategy and power in Russia. 1600–1914. New York: Free Press; Soldiers of
the Tsar: Army and Society in Russia. 1462–1874. Clarendon press Oxford, 1995.


52
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 53




Для заметок
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 54




Для заметок
militarizm.qxd 17.10.2005 19:05 Page 55




Для заметок
militarizm.qxd 02.12.2005 9:41 Page 56




AEAENAIA? AIEUO
?INNEENEEE IEEEOA?ECI — I?AI?ONOAEA
IIAA?IECAOEE NO?AIU

Iiaienaii a ia?aou 24.11.2005
Ia?aou ionaoiay

Oiia «Eeaa?aeuiay ienney»
101990, Iineaa, oe. Iynieoeay, 20
Oae.: (495) 923 33 13, 924 26 25
Oaen: (495) 923 28 58

<<

стр. 2
(всего 2)

СОДЕРЖАНИЕ